Kovulma Sonrası İşe İade Davası Ve

İşveren, kimi zaman işçinin yeterli nedene dayanmayan bir şekilde iş sözleşmesini sona erdirmek isteyebilir. Böyle durumlarda işçi, mahkeme kararıyla işe geri dönebilir ve bunun sonucunda ortaya çıkan haklarını talep edebilir. İşe iade davası, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 18, 19, 20 ve 21. maddelerinde düzenlenen iş güvencesi hükümlerine dayanarak, geçersiz bir nedenle feshedilen işçinin işe iade edilmesini ve buna bağlı tazminatlarını talep etmesini sağlayan önemli bir dava türüdür. Bu dava, işçilerin mağduriyetini en kısa sürede gidermek ve fesih işleminin hukuka uygunluğunu hızlı biçimde denetlemek amacıyla basit yargılama usulüne tabidir.

İşe İade Davası Nedir?

İşe iade davası, işveren tarafından iş sözleşmesi geçersiz veya haklı bir neden olmaksızın feshedilen işçinin, mahkeme kararıyla işe geri dönmesini talep etmek amacıyla açtığı bir davadır. Bu dava, işçinin feshin geçerli bir sebebe dayanmadığı iddiasıyla açtığı ve işe iadesi ile çalışmadığı sürelere ilişkin tazminat talebinin yer aldığı bir hukuki işlemdir. İşe iade davası, çalışanların haklı olmayan bir şekilde işten çıkarılmalarına karşı en güçlü koruma mekanizmasıdır.

İşe İade Davasının Hukuki Dayanağı

İşe iade davası, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 18, 19, 20 ve 21. maddelerinde düzenlenir. Bu maddelerde yer alan hükümler, işçilerin iş güvencesine ilişkin temel ilkeleri belirler.

İş Kanunu Madde 18: Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır.

İş Kanunu Madde 19: İşveren fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin bir şekilde belirtmek zorundadır. İşçinin davranışından kaynaklanan nedenlerle fesih yapılacaksa, işçinin hakkındaki iddialara karşı savunması alınması gerekmektedir.

İş Kanunu Madde 20: Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü işverene aittir. İşçi, feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ettiği takdirde, bu iddiasını ispat etme yükümlülüğü kendisine geçer. Ayrıca işçi, fesih bildirimi yazılı olarak yapılmazsa veya fesih sebebi belirtilmezse işe iade davası açabilir.

İş Kanunu Madde 21: Feshin geçersizliğine karar verilince, işçi işine iade edilir. İşçinin işe başlatılmadığı takdirde, işveren en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödemekle yükümlü olur.

İşe İade Davası Açma Şartları

İşe iade davası açılabilmesi için belirli şartların bir arada sağlanması gerekmektedir. Aşağıda bu şartlar ayrıntılı olarak açıklanmıştır.

İş Kanunu Kapsamında Çalışma

İşçi, 4857 sayılı İş Kanunu'nun kapsamına giren bir işyerinde çalışmış olması gerekmektedir. Devlet memurları, kaymakamlar ve vali gibi kamu görevlileri iş kanunu kapsamı dışında olduğundan işe iade davası açamazlar.

Otuz Veya Daha Fazla İşçi Çalıştıran İşyeri

İşyerinde en az 30 işçi çalışıyor olması gerekir. Burada önemli bir nokta, işyerinin toplam işçi sayısının değil, aynı işveren tarafından yönetilen ve aynı işkolunda faaliyet gösteren işyerlerin toplam işçi sayısının dikkate alınmasıdır.

En Az Altı Aylık Kıdem

İşçi, işe başladığı tarihten itibaren en az altı aydır çalışıyor olması gerekmektedir. Aralıklı çalışmalarda ise yüz seksen günlük bir çalışmadan söz edilir. Bu kıdem şartı, yer altı işlerinde çalışan işçiler için aranmamaktadır.

Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi

İşçi ve işveren arasında akdedilen iş sözleşmesinin belirsiz süreli olması gerekmektedir. Ancak belirli süreli bir sözleşme her yıl yenilenmişse, bu sözleşme dolayısıyla çalışmanın belirsiz süreli hale dönüştüğü kabul edilir.

İşveren Vekili Olmama

İşe iade davası açacak kişi işveren vekili olmaması gerekmektedir. İşveren vekilinden kastedilen, işletmenin bir bütünü olarak sevk ve idare etme ile işçi alma ve çıkarma yetkisi bulunan kişilerdir.

Feshin Geçersiz Veya Haklı Nedensiz Olması

İş sözleşmesi işveren tarafından feshedilmiş olmalı ve bu fesih işveren tarafından haklı veya geçerli bir nedene dayanmamalıdır. Fesih bildirimi yazılı yapılmamış veya fesih sebebi belirtilmemişse, fesih geçersiz kabul edilir.

İşe İade Davasında Dava Süresi

İşe iade davası açmak için belirli süreler içinde harekete geçilmesi gerekmektedir. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir ve geçirilmesi halinde davayı açma hakkı sona erer.

Arabuluculuk Başvuru Süresi

İşçi, fesih bildirimi kendisine tebliğ edildikten itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. 1 Eylül 2023 tarihinden itibaren, iş uyuşmazlıklarında arabuluculuk dava şartı haline gelmiştir. İşçi bu süre içinde arabulucuya başvurmadığı takdirde işe iade davası açamaz.

Dava Açma Süresi

Arabuluculuk tutanağının imzalanmasından sonra, işçi iki hafta içinde iş mahkemesinde işe iade davası açmalıdır. Bu süre hak düşürücü olup, mahkeme tarafından resen dikkate alınır.

İşe İade Davasında İspat Yükü

İşe iade davalarında ispat yükü dağılımı özel bir yapıya sahiptir. İş Kanunu'nun 20. maddesinin ikinci fıkrasına göre, feshin geçerli bir nedene dayandığını ispat etme yükümlülüğü işverene aittir. Tersine ispat ilkesi olarak bilinen bu kural, işçinin korunmasını amaçlayan bir hak güvencesidir.

İşverenin İspat Yükümlülüğü

İşveren, yapılan feshin geçerli bir nedene dayandığını mahkeme huzurunda kanıtlamak zorundadır. Bu ispat, somut delillerle yapılmalıdır. İşveren belgeleri, tanık beyanları, işyeri raporları, performans denetimleri ve benzeri delilleri sunabilir.

İşçinin İspat Yükümlülüğü

İşçi, feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ettiği takdirde, bu iddiasını kanıtlaması gerekmektedir. Örneğin, işçi feshin aslında sendikal faaliyetler, cinsiyet veya başka ayrımcılık nedeniyle yapıldığını iddia ediyorsa, bunu ispat etmelidir.

Geçerli Fesih Sebepleri

Türk İş Kanunu'na göre, işveren iş sözleşmesini feshetmek için işçinin yeterliliğinden, davranışlarından veya işletmenin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmalıdır.

İşçinin Yeterliliğinden Kaynaklanan Sebepler

• İşçinin, yapılan işin standartlarına uygun biçimde işini yerine getirememesi
• İşçinin, makul bir süreçte aynı işi yapan diğer işçilere göre sürekli performans düşüklüğü göstermesi
• İşçinin, teknik becerilerinin yetersiz olması veya bilgisinin eksik olması

İşçinin Davranışlarından Kaynaklanan Sebepler

• İşçinin düzenli olarak geç gelmesi, erken gitmesi veya sebepsiz devamsızlık yapması
• İşçinin işyerinde disiplinsiz davranışlarda bulunması
• İşçinin işverene veya diğer işçilere saygısız tutumda bulunması
• İşçinin talimatlara uymaması ve işvereni iğnelemesi

İşletmenin, İşyerinin veya İşin Gereklerinden Kaynaklanan Sebepler

• Üretim kapasitesinin düşürülmesi nedeniyle işçilerin sayısının azaltılması
• İşyerinin taşınması veya kapatılması
• Teknolojik değişimler nedeniyle işçilerin artık gerekli olmaması
• Ekonomik kriz veya mali zorluklar nedeniyle masraf tasarrufu yapılması

Geçersiz Fesih Örnekleri

Bazı fesih nedenleri, hukuk ve içtihat tarafından geçersiz kabul edilmiştir. Bunlar şu şekilde sıralanabilir:

• Yazılı olmayan fesih: Fesih bildirimi yazılı biçimde yapılmazsa geçersizdir.
• Sebebi belirtilmeyen fesih: Fesih sebebi gösterilmezse veya soyut ifadelerle belirtilirse geçersizdir.
• Ayrımcılık temeli: Cinsiyet, din, ırk, dil, siyasi görüş veya sendikal faaliyetler nedeniyle yapılan fesih geçersizdir.
• Ceza Kanunu'na göre suç teşkil etmeyen hareketler: İşçinin işyerini terk ettiği, sendikal toplantıya katıldığı gibi nedenlerle fesih geçersizdir.
• Davanın devam ettiği dönemde yapılan fesih: İşçi işe iade davası açtıktan sonra işveren dava nedeniyle fesih kararı alırsa bu fesih geçersizdir.

İşe İade Davası Süresi ve Sonlandırılması

İşe iade davaları, ivedilik ilkesine göre hızlandırılmış usulde görülür.

Mahkemenin Karar Süresi

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 7. maddesinin ikinci fıkrasına göre, ivedilikle yürütülür. Bu süre mahkemelerin yoğunluğuna göre değişmektedir.

Basit Yargılama Usulü

İşe iade davaları, basit yargılama usulüne tabidir. Bu usul, işçinin mağduriyetini en kısa sürede gidermek ve fesih işleminin hukuka uygunluğunu hızlı biçimde denetlemek amacıyla kurulmuştur.

İşe İade Kararının Sonuçları

Mahkeme, feshin geçersiz olduğu yönünde karar verirse, işçiye çeşitli haklar doğar.

İşe İade Edilme

Mahkemenin feshin geçersiz olduğu yönünde karar verirse, işçi işine iade edilir. Kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren on işgünü içerisinde işe başlamak için işverene başvurması gerekmektedir.

Boşta Geçen Süre Ücretinin Tahriri

Fesihten işe iade kararına kadar geçen sürede işçinin aldığı hiçbir ücret yoksa, mahkeme işçiye en çok dört aylık ücret tutarında tazminat ödenmesine karar verir. Bu tazminat, işçinin dava açtığı tarihte sahip olduğu ücretin dörtte birine kadar sayılabilir.

İşe Başlatmama Tazminatı

İşveren, mahkemenin işe iade kararına rağmen işçiyi bir ay içinde işe başlatmazsa, işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücret tutarında tazminat ödemekle yükümlü olur.

Ankara İş Mahkemelerinde İşe İade Davaları

Ankara'da ikamet eden işçiler, işe iade davası açmak için Ankara İş Mahkemeleri'ne başvurabilirler. Ankara'da bulunan işyerlerde çalışan işçiler de, aynı şekilde Ankara İş Mahkemeleri'ne dava açabilirler. Ankara'daki iş mahkemeleri, işçi hakları konusunda geniş içtihatlar oluşturmuş ve işçi dostu kararlar vermiş kurumlardır.

Sık Sorulan Sorular

İşe iade davası istinaf edilebilir mi?

Evet. İş mahkemesinin kararına karşı taraflar istinaf yoluna başvurabilirler. İstinaf mahkemesi kararı ise kesindir.

İşçi istifa ederse işe iade davası açabilir mi?

Hayır. İşçi kendi iradesiyle işinden ayrılıyorsa (istifa) işe iade davası açamaz. Dava ancak işveren tarafından yapılan fesih için açılabilir.

Fesih bildiriminde sebebi gösterilmemişse ne olur?

Fesih sebebinin gösterilmemesi, İş Kanunu'nun 20. maddesi anlamında feshin geçersizliği sonucunu doğurur. İşçi bu nedenle işe iade davası açabilir.

Dava devam ederken işçi emekli olursa ne yapılır?

Dava devam ederken işçi emeklilik hak etmişse, yapılan fesih geçersiz kabul edilmez ve dava düşer. Ancak bu konu hakkında mahkeme kararları değişiklik göstermektedir.

Arabuluculuk nedir ve zorunlu mu?

Arabuluculuk, dava açmadan tarafların anlaşması yolunu deneyen bir alternatif çözüm mekanizmasıdır. 1 Eylül 2023 tarihinden itibaren iş uyuşmazlıklarında arabuluculuk dava şartı olmuştur.

İşçi fesih talebinde bulunabilir mi?

Evet. İşçi, işverenin geçerli bir nedene dayanmayan fesih tehdidinde bulunması halinde, kendisinin fesih talebi yapacağını bildirebilir. Ancak bu, işçinin işe iade davası açma hakkını ortadan kaldırmaz.

Belirli süreli iş sözleşmesinde işe iade davası açılabilir mi?

Belirli süreli iş sözleşmelerinde, genel olarak işe iade hükümleri uygulanmaz. Ancak belirli süreli sözleşme her yıl yenilenmişse, sözleşme belirsiz süreli hale dönüşebilir ve işe iade davası açılabilir.

Küçük işyerinde çalışan işçi işe iade davası açabilir mi?

Hayır. İş Kanunu'nun 18. maddesine göre, en az 30 işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan işçiler işe iade davası açabilirler. 30 işçiden az çalışan işyerlerde bu hak bulunmaz.

İşveren, işe iade davasında savunma yapabilir mi?

Evet. İşveren, davaya cevap verme hakkına sahiptir. Feshin geçerli bir nedene dayandığını kanıtlamak için savunma yapabilir.

Tamamen farklı bir nedenle işe iade davası açabilir mi?

İşçi, başlangıçta gösterilen fesih nedeninden farklı bir nedenin gerçek neden olduğunu iddia edebilir. Ancak bunu mahkemede kanıtlaması gerekir.

Av. Doğukan Demiröz

Bilgilendirme Notu: Bu yazıda yer alan bilgiler, genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İşe iade davası, her olayın kendine özgü koşullarına göre farklı sonuçlar doğurabilen teknik hukuki bir süreçtir. İşten çıkarılma ile karşı karşıya kalıyorsanız veya işe iade davası açmak istiyorsanız mutlaka bir avukatla görüşmeniz önerilir. Ankara'da ikamet eden vatandaşlar, Ankara Barosu'na kayıtlı avukatlardan hukuki danışmanlık alabilir ve Ankara İş Mahkemeleri'ne başvurabilirler.