Kıdem Tazminatı, İhbar Tazminatı, Fazla Mesai Alacağı, Tatil Günlerinde Çalışma

İş ilişkisinin sona ermesiyle birlikte veya iş ilişkisi devam ederken, işçilerin işverene karşı çeşitli alacakları doğabilir. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ücreti, ulusal bayram ve genel tatil çalışma ücreti, yıllık izin ücreti gibi haklar, işçilerin en temel alacaklarını oluşturur. İşverenin bu alacakları ödememesi veya eksik ödemesi durumunda, işçi iş mahkemesinde işçilik alacakları davası açarak haklarını talep edebilir. Türk İş Hukuku, işçilerin bu alacaklarını korumak amacıyla ayrıntılı düzenlemeler getirmiş ve mahkeme yoluyla hak arama imkanı sağlamıştır. Aşağıda, işçilik alacakları davasının tanımı, kapsadığı alacak türleri, hesaplama yöntemleri ve dava süreci hakkında kapsamlı bilgi verilmesi amaçlanmaktadır.

İşçilik Alacakları Davası Nedir?

İşçilik alacakları davası, işçinin iş ilişkisinden kaynaklanan ve işveren tarafından ödenmemiş veya eksik ödenmiş alacaklarının tahsili için iş mahkemesinde açtığı davadır. Bu dava türü, işçilerin en temel haklarını korumak amacıyla 4857 sayılı İş Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümlerine dayanır.

İşçilik alacakları davaları, işçinin iş sözleşmesinden doğan parasal haklarını kapsar. Bu haklar, ücret, tazminat, prim, ikramiye ve diğer ödemeler gibi çeşitli kalemleri içerebilir.

İşçilik Alacaklarının Türleri

İşçilik alacakları davalarında talep edilebilecek başlıca alacak türleri şunlardır:

1. Kıdem Tazminatı

Kıdem tazminatı, belirli koşullar altında iş sözleşmesi sona eren işçiye ödenmesi gereken tazminattır. 1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesinde düzenlenmiş olan kıdem tazminatı, işçinin aynı işverene bağlı olarak geçirdiği her tam yıl için 30 günlük brüt ücret üzerinden hesaplanır.

Kıdem Tazminatı Alma Şartları:

• İşçinin en az bir yıl aynı işverene bağlı çalışmış olması
• İş sözleşmesinin belirli sebeplerle sona ermesi (işverenin haksız fesih, işçinin haklı fesih, emeklilik, askerlik, evlenme vb.)
• İşçinin belirli süreli iş sözleşmesinin süresi dolmadan işveren tarafından feshedilmesi

Kıdem Tazminatı Hesaplama Formülü:

Kıdem Tazminatı = Son Brüt Ücret × Çalışma Yılı

2026 yılının ilk yarısı için kıdem tazminatı tavan tutarı 63.948,74 TL'dir. İşçinin brüt aylık ücreti bu tutarı aşıyorsa, kıdem tazminatı hesaplamasında tavan tutar esas alınır.

Örnek: Brüt maaşı 20.000 TL olan ve 6 yıl çalışan bir işçi için kıdem tazminatı hesaplaması:

20.000 TL × 6 yıl = 120.000 TL

Ancak kıdem tazminatı tavan tutarı aşıldığından, işçiye ödenecek kıdem tazminatı:

63.948,74 TL × 6 yıl = 383.692,44 TL olacaktır.

Kıdem Tazminatından Yapılan Kesintiler:

Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir. Gelir vergisi veya SGK primi kesilmez.

2. İhbar Tazminatı

İhbar tazminatı, iş sözleşmesinin feshinde işverenin işçiye önceden bildirimde bulunma süresine uymaması durumunda ödenen tazminattır. İş Kanunu'nun 17. maddesine göre, işveren işçinin kıdemine bağlı olarak belirli bir ihbar süresine uymak zorundadır.

İhbar Süreleri:

Hizmet Süresi İhbar Süresi Hesaplama Şekli
6 aydan az 2 hafta (14 gün) Günlük Brüt Ücret × 14
6 ay - 1,5 yıl arası 4 hafta (28 gün) Günlük Brüt Ücret × 28
1,5 yıl - 3 yıl arası 6 hafta (42 gün) Günlük Brüt Ücret × 42
3 yıl ve üzeri 8 hafta (56 gün) Günlük Brüt Ücret × 56

İhbar Tazminatı Hesaplama Formülü:

İhbar Tazminatı = İhbar Süresi × Günlük Brüt Ücret

İhbar Tazminatından Yapılan Kesintiler:

İhbar tazminatından hem gelir vergisi hem de damga vergisi kesilir. İhbar tazminatı için tavan tutar bulunmaz.

Örnek: Brüt maaşı 30.000 TL olan ve 4 yıl çalışan bir işçi için ihbar tazminatı hesaplaması:

Günlük brüt ücret = 30.000 TL ÷ 30 = 1.000 TL

İhbar süresi = 56 gün (3 yıl üzeri)

Brüt ihbar tazminatı = 1.000 TL × 56 = 56.000 TL

Bu tutardan gelir vergisi ve damga vergisi kesintisi yapılarak net ihbar tazminatı bulunur.

3. Fazla Mesai Ücreti

Fazla mesai ücreti, işçinin haftalık 45 saatlik normal çalışma süresini aşan çalışmaları için ödenecek ücrettir. İş Kanunu'nun 41. maddesine göre, fazla çalışma saat ücreti, normal çalışma saat ücretinin yüzde elli fazlasıyla ödenir.

Fazla Mesai Ücreti Hesaplama Formülü:

Fazla Mesai Ücreti = Normal Saat Ücreti × 1,5 × Fazla Çalışılan Saat Sayısı

Örnek: Aylık brüt ücreti 30.000 TL olan bir işçi, ayda 20 saat fazla mesai yapmışsa:

Günlük ücret = 30.000 TL ÷ 30 = 1.000 TL

Saatlik ücret = 1.000 TL ÷ 8 = 125 TL

Fazla mesai ücreti = 125 TL × 1,5 × 20 saat = 3.750 TL

Fazla Sürelerle Çalışma:

İşçinin normal çalışma ücretinin sözleşmelerle haftalık 45 saatin altında belirlenmesi halinde, işçinin bu süreden fazla ancak 45 saate kadar olan çalışmaları fazla sürelerle çalışma olarak adlandırılır. Bu durumda normal çalışma saat ücreti yüzde yirmi beş yükseltilerek ödenir.

Fazla Mesai Yerine Serbest Zaman Kullanımı:

İş Kanunu'nun 41. maddesine göre, fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, işverene yazılı olarak başvurmak koşuluyla, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine serbest zaman olarak kullanabilir.

• Fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakika serbest zaman
• Fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat on beş dakika serbest zaman

İşçi hak ettiği serbest zamanı altı ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır.

4. Ulusal Bayram ve Genel Tatil (UBGT) Ücreti

Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışan işçiye, o günün normal çalışma ücreti ile birlikte bir gün de fazladan ücret ödenir. İş Kanunu'nun 47. maddesine göre, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışan işçiye bu tatil günleri için çalışmadığı halde bir ücret ödenmesi ve çalıştığı takdirde ayrıca çalışma karşılığı ücretinin de verilmesi gerekir.

UBGT Ücreti Hesaplama:

Eğer işçi ulusal bayram ve genel tatil günü çalışmışsa:

Toplam ödeme = Günlük Ücret + Günlük Ücret (ilave UBGT ücreti)

Özetle "1 + 1 = 2 günlük" ücret ödenir.

Önemli: UBGT ücreti fazla çalışma ile karıştırılmamalıdır. UBGT, fazla mesainin yerine geçen bir ödeme değildir; ayrı ve ek bir haktır. O gün içinde 7,5 saati aşan fiili çalışma varsa, fazla çalışma kuralları ayrıca uygulanabilir.

5. Yıllık İzin Ücreti

İş Kanunu'nun 53. maddesine göre, işçiler belirli koşullar altında yıllık ücretli izin hakkına sahiptir. İşveren, işçinin yıllık izin hakkını kullandırmazsa veya iş sözleşmesi sona erdiğinde kullanılmamış izin günleri varsa, bu günlere ilişkin ücret işçiye ödenir.

Yıllık Ücretli İzin Süreleri:

Çalışma Süresi Yaş İzin Süresi
1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dahil) Tüm yaşlar 14 gün
5 yıldan fazla 15 yıldan az Tüm yaşlar 20 gün
15 yıl ve daha fazla (15 yıl dahil) Tüm yaşlar 26 gün
1 yıl ve üzeri 18 yaş ve altı veya 50 yaş ve üzeri 20 gün

Yıllık İzin Ücreti Hesaplama:

Kullanılmayan her izin günü için işçiye bir günlük ücreti ödenir.

Yıllık İzin Ücreti = Günlük Ücret × Kullanılmayan İzin Günü

6. Diğer İşçilik Alacakları

İşçilik alacakları davalarında ayrıca aşağıdaki alacaklar da talep edilebilir:

• Ödenmemiş Ücretler: İşçinin çalışmasına karşılık ödenmemiş aylık ücretleri
• Prim ve İkramiyeler: Sözleşme veya işyeri uygulaması gereği ödenmeyen primler
• Yol ve Yemek Ücretleri: İşverenin ödemekle yükümlü olduğu yardımlar
• Fark Alacakları: Asgari ücret, kıdem, ihbar tazminatı vb. alacaklarda eksik ödeme yapıldıysa fark talepleri
• Ayrımcılık Tazminatı: İş Kanunu'nun 5. maddesi gereği ayrımcılık nedeniyle dört aya kadar ücret tutarında tazminat

İşçilik Alacakları Davasında Zamanaşımı

İşçilik alacaklarında zamanaşımı süresi, İş Kanunu'nun 32. maddesinin son fıkrasına göre beş yıldır. İşçi, alacağının doğduğu tarihten itibaren beş yıl içinde dava açmalıdır. Bu süre geçtikten sonra açılan davalar zamanaşımı nedeniyle reddedilir.

İşçilik Alacakları Davasında Arabuluculuk

1 Eylül 2023 tarihinden itibaren, işçilik alacakları davalarında arabuluculuk dava şartı haline gelmiştir. İşçi, dava açmadan önce arabulucuya başvurmalıdır. Arabuluculuk sürecinde taraflar anlaşmaya varamazlarsa, işçi iş mahkemesinde dava açabilir.

İşçilik Alacakları Davasında Yetkili Mahkeme

İşçilik alacakları davaları, İş Mahkemesi'nde görülür. Yetkili mahkeme, işçinin işyerinin bulunduğu yer mahkemesi veya işçinin yerleşim yeri mahkemesidir.

Ankara'da bulunan bir işyerinde çalışan işçi, işçilik alacakları davası açmak için Ankara İş Mahkemeleri'ne başvurabilir.

İşçilik Alacakları Davasında İspat Yükü

İş Kanunu'nun 20. maddesine göre, işçilik alacaklarının ödenmediğini ispat yükü işverene aittir. İşveren, işçiye ödeme yaptığını kanıtlamak zorundadır. Bu nedenle işçi, sadece alacağının varlığını ve miktarını göstermesi yeterlidir. İşveren, ödeme yaptığını belgelerle (banka dekontları, imzalı makbuzlar vb.) kanıtlamalıdır.

İşçilik Alacakları Davasında Belirsiz Alacak Davası

Anayasa Mahkemesi'nin 2026 yılındaki kararına göre, işçilik alacakları davalarında belirsiz alacak davası açılabilir. İşçi, alacak miktarını tam olarak belirleyemediği durumlarda, alacağın varlığını göstererek belirsiz alacak davası açabilir. Mahkeme, bilirkişi incelemesi ile alacak miktarını belirler.

Sık Sorulan Sorular

İşçilik alacakları davası ne kadar sürer?

İşçilik alacakları davaları, mahkemenin iş yoğunluğuna ve bilirkişi incelemesinin süresine bağlı olarak altı ay ile iki yıl arasında sonuçlanabilir.

Kıdem tazminatı almak için kaç yıl çalışmak gerekir?

Kıdem tazminatı almak için işçinin aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışması gerekir.

İhbar tazminatı ile kıdem tazminatı arasındaki fark nedir?

Kıdem tazminatı, işçinin çalışma süresi boyunca kazandığı bir haktır ve tavan tutarı vardır. İhbar tazminatı ise, işverenin ihbar süresine uymaması durumunda ödenen tazminattır ve tavan tutarı yoktur.

Fazla mesai ücreti yerine izin kullanabilir miyim?

Evet. İşçi, işverene yazılı olarak başvurarak fazla mesai ücreti yerine serbest zaman kullanabilir. Fazla çalıştığı her saat için bir saat otuz dakika serbest zaman hakkı vardır.

UBGT günlerinde çalışmak zorunlu mu?

Hayır. İşveren, işçiye ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma yükümlülüğü getiremez. Ancak taraflar anlaşırsa işçi bu günlerde çalışabilir ve ek ücret alır.

Yıllık izin hakkını kullanmadan işten ayrılırsam ne olur?

Kullanılmayan yıllık izin günleri için işçiye ücret ödenir. İşveren, iş sözleşmesi sona erdiğinde kullanılmamış izin günlerine ilişkin ücretleri ödemek zorundadır.

İşçilik alacakları davasında arabuluculuk zorunlu mu?

Evet. 1 Eylül 2023 tarihinden itibaren işçilik alacakları davalarında arabuluculuk dava şartıdır. Dava açmadan önce arabulucuya başvurulması gerekmektedir.

İşçilik alacakları için zamanaşımı ne kadar?

İşçilik alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır. Alacağın doğduğu tarihten itibaren beş yıl içinde dava açılmalıdır.

İşçilik alacakları davası Ankara'da hangi mahkemede görülür?

Ankara'da bulunan bir işyerinde çalışan işçi, işçilik alacakları davası için Ankara İş Mahkemeleri'ne başvurmalıdır.

Kıdem tazminatından vergi kesilir mi?

Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir. Gelir vergisi ve SGK primi kesilmez.

İşveren iflas ederse işçilik alacakları nasıl tahsil edilir?

İşveren iflas ettiğinde, işçilik alacakları İflas Kanunu'na göre imtiyazlı alacak kabul edilir. İşçi, iflas masasına dahil olan varlıklardan öncelikli olarak alacağını tahsil edebilir.

Av. Doğukan DEMİRÖZ

Bilgilendirme Notu: Bu yazıda yer alan bilgiler, genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İşçilik alacakları davası, her somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklı sonuçlar doğurabilen teknik hukuki bir süreçtir. İşçilik alacaklarınızı tahsil etmek istiyorsanız mutlaka bir avukatla görüşmeniz önerilir. Ankara'da ikamet eden işçiler, Ankara Barosu'na kayıtlı avukatlardan hukuki danışmanlık alabilir ve Ankara İş Mahkemeleri'ne başvurabilirler.