IBAN Kullandırma Sebebiyle Dolandırıcılık Davası: Hesabını Kullandıran Kişinin Cezai Sorumluluğu

Son yıllarda internet üzerinden yapılan satışlar, sosyal medya ilanları, kripto para ve yasa dışı bahis siteleri üzerinden işlenen dolandırıcılık suçlarıyla birlikte "IBAN kullandırma" ya da "banka hesabı kiralama" olgusu da yaygınlaşmıştır. Özellikle gençler, "sadece hesabımda para dolaşacak", "sana biraz komisyon verelim" denilerek hesaplarını üçüncü kişilere açmakta; daha sonra bu hesapların dolandırıcılıkta kullanıldığı ortaya çıktığında ceza soruşturması ve davasıyla karşı karşıya kalmaktadır.

Bu yazıda, kendi IBAN'ını başkasına kullandıran kişinin hangi hâllerde dolandırıcılık davası ile yargılanabileceği, hangi hâllerde beraat ihtimalinin bulunduğu, ayrıca suç gelirlerinin aklanması ve diğer yan suçlar bakımından doğan riskler hakkında genel bilgi verilmesi amaçlanmaktadır.

IBAN Kullandırma Nedir? Hangi Durumlarda Gündeme Gelir?

IBAN kullandırma, en basit anlatımla, kişinin kendi adına açılmış banka hesabını veya IBAN numarasını, başkalarının para transferi için kullanımına sunmasıdır. Bu durum genellikle şu senaryolarda ortaya çıkar:

• Sosyal medyada ya da arkadaş çevresinde "hesabını kullanayım, küçük bir komisyon veririm" teklifleri,
• Yasa dışı bahis sitelerine para yatırmak veya oradan para çekmek için başkasının hesabının kullanılması,
• Dolandırıcıların sahte ilanlar üzerinden mağdurlardan tahsil ettiği paraların, üçüncü kişilerin hesaplarına yönlendirilmesi,
• Kripto para alım-satımı adı altında, gerçekte dolandırıcılık veya aklama amacı taşıyan para hareketleri.

İlk bakışta masum gibi görülebilen bu işlemler, çoğu zaman nitelikli dolandırıcılık ve suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama gibi ağır suçların aracı hâline gelmektedir.

Hukuki Dayanak: TCK 157, 158 ve 282

IBAN kullandırma sebebiyle açılan ceza davalarında çoğunlukla aşağıdaki hükümler gündeme gelir:

• TCK 157 – Basit dolandırıcılık: Hileli davranışlarla bir kimsenin aldatılması, bu aldatma sonucunda mağdurun zarara, failin veya üçüncü kişinin menfaate kavuşması.
• TCK 158 – Nitelikli dolandırıcılık: Özellikle bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenen dolandırıcılık. IBAN ve banka hesabı üzerinden işlenen internet dolandırıcılıkları genellikle bu madde kapsamındadır.
• TCK 39 – Suça yardım / iştirak: Dolandırıcılık suçunun işlenmesine bilerek ve isteyerek katkı sunan, aracı olan kişilerin sorumluluğu.
• TCK 282 – Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama: Dolandırıcılık gibi suçlardan elde edilen paraların banka hesapları üzerinden dolaştırılması, çekilmesi, dağıtılması hâlinde devreye giren suç tipi.

Dolayısıyla, IBAN'ını başkasına kullandıran kişi bizzat dolandırıcılık suçunun faili olabileceği gibi, somut olaya göre yardım eden, suça iştirak eden veya aklama suçu kapsamında sorumlu tutulabilir.

Hangi Hâllerde Dolandırıcılık Suçundan Sorumluluk Doğar?

1. Hesap Sahibinin Dolandırıcılık Kastı Varsa (Fail Konumunda)

Eğer hesap sahibi:

• Dolandırıcılık planını bilen,
• Mağdurların hangi yolla kandırıldığından haberdar olan,
• Hesabını bu amaçla kullandıran veya bizzat ilan, mesaj, telefon görüşmesi gibi hileli hareketlere katılan

kişiyse, doğrudan dolandırıcılık suçunun faili olarak yargılanabilir.

Bu durumda çoğunlukla bilişim sistemleri veya banka/kredi kurumları araç olarak kullanıldığı için, suç nitelikli dolandırıcılık kapsamında değerlendirilir. Nitelikli dolandırıcılıkta ceza:

• 3 yıldan 10 yıla kadar hapis,
• 5.000 güne kadar adlî para cezasıdır.

Örnek senaryo: Sosyal medya üzerinden sahte telefon veya araç ilanı veren kişi, mağdurlara "bu IBAN'a kapora gönder" diyerek kendi hesabını verir, para yattıktan sonra ürünü göndermez ve ortadan kaybolur. Bu durumda hem ilanı veren hem de hesabı kullanan aynı kişi olduğundan, doğrudan nitelikli dolandırıcılık suçu gündeme gelir.

2. Hesap Sahibinin Planı Bildiği Hâlde Hesabını Kullandırması (Suça İştirak / Yardım)

Hesap sahibi, dolandırıcılığın varlığını bilmediğini iddia etse bile, olayın özelliklerine göre şu hususlar değerlendirilecektir:

• Hesaba gelen paraların kısa sürede başka hesaplara aktarılması,
• Hesap sahibinin bu hareketlerden komisyon alması veya başka bir menfaat elde etmesi,
• Paraların kaynağını açıklayamaması veya çelişkili beyanlarda bulunması,
• Haberleşme kayıtlarında (WhatsApp, SMS, sosyal medya) dolandırıcılık planına dair yazışmalar bulunması.

Bu şartlar mevcutsa hesap sahibi, suça yardım eden veya ortak konumunda görülerek nitelikli dolandırıcılık suçundan cezalandırılabilir.

Örnek senaryo: Bir kişi, arkadaşının "internet üzerinden satış yapıyorum, müşteri güvenmiyor, senin hesabına göndersinler" talebini kabul eder, her işlemden komisyon alır, mağdurlara ürün gönderilmez. Burada hesap sahibi, en azından dolandırıcılık ihtimalini bilecek durumdaysa, ceza sorumluluğu doğar.

3. Hesap Sahibinin Bilgisi Olmadan Dolandırıcılıkta Kullanılması

Bazı dosyalarda ise hesap sahibi:

• Hesabının dolandırıcılıkta kullanıldığından gerçekten habersiz olabilir,
• Güvendiği bir tanıdığına sadece "kendi borcunu tahsil etsin" diye IBAN vermiş olabilir,
• Hesabına gelen paraları sahibine iade ettiğini sanabilir.

Bu gibi durumlarda, dolandırıcılık kastının ve menfaat ilişkisinin somut delillerle ispatlanamaması hâlinde hesap sahibinin beraat etmesi mümkündür.

Yargısal uygulamada, sadece "hesaba para geldi – çekip başka hesaba gönderdim" olgusunun tek başına mahkûmiyet için yeterli olmadığı, hesap sahibinin suç işleme kastının ve elde ettiği menfaatin açıkça gösterilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.

Dolandırıcılık Dışında Gündeme Gelebilecek Suçlar

IBAN kullandırma olgusunda, her zaman sadece dolandırıcılık suçu değil, başka suç tipleri de gündeme gelebilir:

1. Suçtan Kaynaklanan Malvarlığı Değerlerini Aklama (TCK 282)

Eğer IBAN, dolandırıcılık, yasa dışı bahis, uyuşturucu ticareti gibi suçlardan elde edilen paraların:

• Banka hesabına aktarılması,
• Paranın çekilip elden teslim edilmesi,
• Farklı hesaplara dağıtılması,

amacıyla kullanılıyorsa, aklama suçu söz konusu olabilir. Bu suçta ceza:

• Genellikle 3 yıldan 7 yıla kadar hapis ve adlî para cezasıdır.

Dolayısıyla, hesap sahibinin dolandırıcılık planını bilmediği iddia edilse bile, paranın kaynağının belli olmadığı ve yüksek meblağların kısa sürede girip çıktığı durumlarda aklama suçu bakımından da sorumluluk gündeme gelebilir.

2. Güveni Kötüye Kullanma ve Haksız Zenginleşme

Bazen hesap sahibi, yanlışlıkla hesabına gelen parayı iade etmez veya dolandırıcılık sonucu gelen parayı kendi lehine kullanır. Bu durumda:

• Haksız yere zenginleşmiş olur,
• Güveni kötüye kullanma suçu veya borçlar hukuku anlamında iade yükümlülüğü gündeme gelir.

Bu tür dosyalarda suçun niteliği, somut olayın ayrıntılarına göre değişir.

3. Bankacılık ve MASAK Mevzuatından Doğan Yükümlülükler

Banka hesabı sahibinin;

• Hesap hareketlerini takip etme,
• Şüpheli gördüğü işlemlerde bankayı ve gerektiğinde savcılığı bilgilendirme,
• Kart, şifre ve hesap güvenliğini sağlama

yükümlülükleri bulunmaktadır. Bu yükümlülüklerin ihlali, hem bankayla aradaki hukuki ilişkiyi hem de ceza sorumluluğunu etkileyebilir.

IBAN Kullandırma Sebebiyle Açılan Dolandırıcılık Davasında Soruşturma ve Yargılama Süreci

1. Soruşturma Aşaması

Dolandırıcılık mağdurları genellikle parayı gönderdikleri IBAN sahibinden habersizdir. Şikâyet sonrası:

• Banka kayıtları savcılıkça istenir,
• Paranın gönderildiği ve aktarıldığı hesaplar tespit edilir,
• Hesap sahipleri ve parayı çektiği tespit edilen kişiler ifadeye çağrılır.

Hesap sahibi açısından savcılık şu sorulara yanıt arar:

• Hesaba gelen paraların kaynağını biliyor muydu?
• Kime, hangi amaçla hesabını kullandırdı?
• Paraların bir kısmı kendisinde kaldı mı, komisyon aldı mı?
• Olayı ne zaman ve nasıl öğrendi, yetkililere bildirdi mi?

Bu aşamada verilecek ifadeler ve sunulacak deliller, ilerideki yargılama bakımından son derece önemlidir.

2. Kovuşturma (Ceza Davası) Aşaması

Savcılık yeterli şüphe görürse, hesap sahibi hakkında kamu davası açabilir. İddianamede:

• Dolandırıcılık suçunun faili mi, yardımcısı mı olduğu,
• Hangi maddeden (TCK 157, 158, 282 vb.) sorumluluğun ileri sürüldüğü,
• Kaç mağdur bulunduğu ve her birinde ne kadar zararın oluştuğu

açıklanır.

Dava, nitelikli dolandırıcılık söz konusuysa genellikle Asliye Ceza Mahkemesi veya mevzuattaki güncel düzenlemelere göre belirlenen görevli ceza mahkemesinde görülür. Birden fazla mağdur ve yüksek meblağlar söz konusu olduğunda dosyalar birleştirilebilir.

IBAN Kullandıran Kişi Ne Yapmalı?

Kendi IBAN'ını veya banka hesabını başkasına kullandıran ve hakkında dolandırıcılık soruşturması/ davası açılan kişinin dikkat etmesi gereken başlıca hususlar şunlardır:

1. Hiçbir işlemi hafife almamak: "Ben sadece hesabımı verdim, ne olur ki?" düşüncesi, ağır ceza yaptırımlarıyla karşılaşmaya yol açabilir.
2. Tüm yazışmaları ve delilleri saklamak: IBAN isteyen kişilerle yapılan WhatsApp, SMS, sosyal medya yazışmaları, telefon kayıtları, para transfer dekontları mutlaka muhafaza edilmelidir.
3. Paranın kimden geldiğini ve kime aktarıldığını açıklayabilmek: Mümkünse, bu ilişkinin hukuki veya ticari dayanağı ortaya konulmalıdır.
4. Durumu fark eder etmez bankaya ve savcılığa bildirmek: Hesabın dolandırıcılıkta kullanıldığından şüphe edildiği anda, hesap hareketleri dondurulmalı ve suç duyurusu yapılmalıdır. Bu, kastın bulunmadığını gösterebilecek önemli bir davranıştır.
5. Uzman bir ceza avukatından yardım almak: Dolandırıcılık ve aklama suçları teknik suçlardır. Yanlış ifade veya eksik savunmalar, beraat ihtimalini zayıflatabilir.

Mağdurlar Açısından: IBAN Üzerinden Dolandırıldıysam Ne Yapmalıyım?

Dolandırıcılık mağduru açısından IBAN'ın kime ait olduğunun tespiti önemlidir. Mağdur:

• Elindeki dekont ve yazışmalarla birlikte en yakın polis/jandarma veya Cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunmalıdır.
• Bankasına başvurarak işlemin iptal edilip edilemeyeceğini, hesaba bloke konulup konulamayacağını sormalıdır.
• Dolandırıcılık fiilini gerçekleştiren asıl failler yanında, IBAN sahibine karşı da ceza davasına katılma ve ayrıca tazminat davası açma imkânı bulunduğunu bilmelidir.

Mağdurlar, ceza davası dışında, zararın tahsili için haksız fiil ve sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayalı tazminat davası da açabilir.

Sık Sorulan Sorular

IBAN'ımı verdim, hesabımdan dolandırıcılık yapılmış; otomatik olarak suçlu muyum?

Hayır. Hesabını kullandıran herkes otomatik olarak suçlu sayılmaz. Ancak savcılık, dolandırıcılık planını bilip bilmediğinizi, menfaat sağlayıp sağlamadığınızı ve makul şüpheyi araştırır. Suç işleme kastı ve menfaat ispatlanırsa, dolandırıcılık veya aklama suçundan ceza sorumluluğu doğabilir.

Sadece hesabımdan geçen parayı çektim ve komisyon aldım, gerisini tanıdığıma verdim. Bu durumda ne olur?

Komisyon almak çoğu zaman suça bilerek katıldığınız, en azından suçu kabullendiğiniz yönünde aleyhe delil olarak değerlendirilir. Bu durumda nitelikli dolandırıcılık suçuna iştirak veya suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçlamalarıyla karşılaşabilirsiniz.

Hesabımın dolandırıcılıkta kullanıldığını sonradan öğrendim, hemen bankaya ve savcılığa bildirdim. Bu beni kurtarır mı?

Durumu gecikmeksizin bildirmiş olmanız lehinize önemli bir unsurdur. Suç kastının bulunmadığı, makul şekilde hareket ettiğiniz yönünde değerlendirme yapılmasına yardımcı olabilir. Ancak nihai karar, tüm deliller birlikte değerlendirilerek verilir.

IBAN kiralama ilanlarına kanarsam, sadece "idari para cezası" mı alırım?

Hayır. IBAN kiralama, çoğunlukla nitelikli dolandırıcılık ve suçtan elde edilen gelirlerin aklanması gibi ağır ceza suçlarıyla bağlantılıdır. Bu nedenle 3 yıldan 10 yıla kadar hapis cezaları ve yüksek adli para cezalarıyla karşılaşmak mümkündür.

Dolandırılan kişi paramı geri isterse, iade etmek zorunda mıyım?

Hesabınıza haksız şekilde gelen paranın iadesi hukuken zorunludur. İade etmemek, hem haksız zenginleşme hem de olayın özelliklerine göre güveni kötüye kullanma veya başka suç tipleri açısından aleyhinize sonuç doğurabilir.

Ankara'da yaşıyorum, hakkımda IBAN kullandırma nedeniyle dava açılırsa hangi mahkeme bakar?

Somut olayın niteliğine göre görevli mahkeme değişmekle birlikte, nitelikli dolandırıcılık ve aklama suçlarında Ankara'da açılacak davalar genellikle Ankara ceza mahkemelerinde görülür. Mağdur veya şüpheli/ sanık olarak sürece dâhil olmanız gerekiyorsa, Ankara'daki adli merciler ve ceza mahkemeleri yetkili olabilir.

Av. Doğukan DEMİRÖZ

Bilgilendirme Notu

Bu yazıda yer alan açıklamalar, IBAN kullandırma sebebiyle açılan dolandırıcılık davaları ve bağlantılı suç tipleri hakkında genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları bulunduğundan, burada anlatılanlar somut dosyanıza doğrudan uygulanamayabilir. IBAN'ını başkasına kullandırdığı için soruşturma veya dava ile karşılaşan ya da bu yolla dolandırıldığını düşünen kişilerin, hak kaybı yaşamamak için somut olayın tüm ayrıntılarını bir ceza hukuku avukatı ile değerlendirmesi önem taşımaktadır. Ankara'da ikamet eden kişiler, Ankara'daki savcılıklara, kolluk birimlerine ve ceza mahkemelerine başvurabilir; Ankara Barosu'na kayıtlı avukatlardan profesyonel hukuki destek alabilirler.