TCK Madde 125 Hakaret Suçu: Tanımı, Unsurları, Cezası ve Hakaret Davası 

Hakaret, kişinin onur, şeref ve saygınlığını hedef alan ciddi bir suçtur. Günlük hayatta, sosyal medyada veya mesleki ilişkilerde yapılan hakaret sözleri, yasal sonuçlar doğurabilir. Türkiye'de hakaret suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 125 ile 131 maddeleri arasında düzenlenmektedir. TCK 125. madde, hakaret suçunun temel tanımını, unsurlarını ve cezasını belirler. Hakaret suçu işlenen kişinin (mağdurun) onur, şeref ve saygınlığını korumayı amaçlar. Hakaret suçunun basit şekli yanında, nitelikli halleri de vardır. Basit hakaretin cezası üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyken, kamu görevlisine yapılan hakaret veya dini değerlere hakaret hallerinde ceza daha ağırdır. Aşağıda, TCK 125 hakaret suçunun tanımı, unsurları, çeşitleri, ceza müeyyideleri, dava şartları ve Ankara'da dava açmak için gerekli adımlar hakkında kapsamlı bilgi verilecektir.

TCK Madde 125 Hakaret Suçu Nedir?

Tanımı

Hakaret suçu, TCK m.125/1'e göre şöyle tanımlanır:

"Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır."

Hakaret suçu, kişinin sosyal hayattaki itibarını, toplum nezdindeki saygınlığını ve kişisel onurunu zedeleyici eylemlerdir.

Hukuki Koruma Değeri

• Hakaret suçu, kişilerin temel hak ve özgürlükleri içinde yer alan kişilik haklarını korur. Kişilerin:
• Onuru (şahsiyetlerine saygı gösterilmesi)
• Şerefi (toplum içindeki itibarı)
• Saygınlığı (diğer kişilerin gözünde değeri)

bu kavramlar hakaret suçu tarafından korunmaktadır.

Hakaret Suçunun Hukuki Dayanağı

TCK 125-131 Maddeleri

Hakaret suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun "Şerefe Karşı Suçlar" başlıklı Sekizinci Bölümü altında düzenlenmiştir.

TCK m.125: Hakaret suçunun temel tanımı ve cezası

TCK m.126: Hakaret suçu mağduru belirleme hükümleri

TCK m.127: Isnadın ispatı (hakaret edilen kişinin savunma hakkı)

TCK m.128: İddia ve savunma dokunulmazlığı

TCK m.129: Cezanın kaldırılması veya azaltılması nedenleri

TCK m.130: Suçtan dolayı disiplin cezası alan kamu görevlilerine karşı hakaret

TCK m.131: Tüzel kişilere karşı hakaret

Hakaret Suçunun Unsurları

1. Mağdurun Varlığı (Suçun Konusu)

Hakaret, belirli veya belirlenebilir bir kişiye karşı yapılmalıdır. Hakaret edilen kişi, gerçek kişi (yaşayan insan) veya tüzel kişi (şirket, dernek, kurum) olabilir.

Üstü kapalı hakaretler de suç sayılabilir. Örneğin, doğrudan isim verilmese de, ortam ve koşullara bakılarak "o kişiden" bahsedildiği anlaşılıyorsa, hakaret suçu oluşur.

Örnek: "Bu muhasebeci hırsız" demek açık hakaret iken, "bu yerde çalışan hırsız var" sözü de kişi bağlamda anlaşılıyorsa hakaret sayılabilir.

2. Somut Fiil veya Olgu İsnatı

Hakaret suçunun birinci yolu, kişiye isnatlanabilir bir fiil veya olgu isnat etmektir. Bu isnat, somut ve kanıtlanabilir olması gereken bir davranış veya durum olmalıdır.

Somut fiil isnatı örnekleri:

"Sen hırsızlık yaptın"

"Sen dolandırıcısın"

"Sen rüşvet aldın"

"Sen sahtecilik yaptın"

Bu örneklerde isnat edilen filler, hukuk sistemi tarafından somut ve ispat edilebilir eylemlerdir.

Önemli Not: İsnat edilen fiilin gerçek olması, hakaret suçunun oluşmasını engellemez. Yani, yanlış bir isnat da hakaret suçu oluşturur. Ancak isnat edilen husus doğru ispatlanabilirse, fail cezalandırılmayacaktır (TCK m.127).

3. Sövme (Sözel Hakaret)

Hakaret suçunun ikinci yolu, sövmektir. Sövme, somut bir fiil veya olgu içermeyen, ancak kişinin onur ve şerefini zedeleyici soyut değer yargılarını içeren söz veya tutum.

Basit Hakaret ve Seviyesiz Konuşmanın Farkı

Nezaket dışı, kaba veya seviyesiz konuşma ile hakaret suçu her zaman aynı değildir. Yargıtay içtihatlarına göre:

"Basit kabullenme, kaba konuşma, ağır eleştiri hakaret suçu oluşturmayabilir. Hakaret suçunun oluşması için kişinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnatı veya sövme gerekir."

Hakaretin İşlenme Şekilleri

Huzurda Hakaret (Fiilin İşlenmesi)

Hakaret, mağdurun huzurunda (yüz yüze) yapılabilir. Huzurda hakaret, kişinin hakaret sözünü doğrudan duyduğu durumlardır.

Ceza: TCK m.125/1 uyarınca üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası.

Gıyabında Hakaret (Mağdur Olmayan Bir Yerde)

Hakaret, mağdur olmadan başkalarına söylenen sözlerle işlenebilir. Ancak gıyabında hakaretin suç sayılabilmesi için önemli bir şart vardır.

Şart: Fiilin "en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi" gerekir. Yani, hakaret sözü, mağdurun bulunmadığı yerde en az üç kişi tarafından işitilmelidir.

Örnek: A, B hakkında "B hırsızdır" diyorsa, bu söz en az üç kişi tarafından işitilmişse, gıyabında hakaret oluşur.

İleti Yoluyla Hakaret

TCK m.125/2'ye göre, hakaret mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle yapılabilir. Buna ileti yoluyla hakaret denir.

İleti türleri:

Mektup, telgraf, SMS, telefon

Sosyal medya (Facebook, Twitter, Instagram vb.) mesajları ve yorumları

E-posta

Video kaydı

Huzurda hakaret gibi cezalandırılır (TCK m.125/2).

Alenen Yapılan Hakaret (Nitelikli Hal)

Hakaret, halkın görebileceği veya duyabileceği bir ortamda (alenen) yapılırsa, ceza altıda biri oranında artırılır (TCK m.125/4).

Örnek: Sokakta, pazarda, okul bahçesinde, iş yerinde yapılan hakaret alenen yapılmıştır. Ceza: (3 ay - 2 yıl) artış, yani 6 ay - 2,5 yıl hapis veya adli para cezası.

Hakaret Suçunun Nitelikli Halleri (Ağırlaştırıcı Koşullar)

1. Kamu Görevlisine Hakaret (TCK m.125/3-a)

Kamu görevlisine, görevinden dolayı hakaret edilmişse, cezanın alt sınırı 1 yıldan az olamaz. Kamu görevlileri: Polis, asker, memur, öğretmen, hakim vb.

Ceza: 1 yıldan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası (basit halinin 3 ay - 2 yıldan farklı).

2. Dini, Siyasi veya Felsefi İnanç Nedeniyle Hakaret (TCK m.125/3-b)

Kişinin dini inanç, siyasi görüş, sosyal veya felsefi düşüncesinden dolayı hakaret edilmişse, ceza ağırlaştırılır.

Ceza: 1 yıldan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası.

3. Kutsal Değerlere Hakaret (TCK m.125/3-c)

Kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle hakaret edilmişse, ceza en ağır halidir.

Ceza: 1 yıldan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası.

Örnek: Belli bir dinin kutsal kitapına, peygamberine veya ibadet yöntemlerine yönelik hakaretler.

Hakaret Suçuna Karşı Savunma Hakkı

İsnadın İspatı (TCK m.127)

TCK m.127'ye göre: "Eğer isnat edilen hususun doğru olduğu ispatlanırsa, fail cezalandırılmayacaktır."

Hakaret eden kişi, isnat ettiği fiilin gerçek olduğunu kanıtlayabilirse, hukuki sorumluluğu ortadan kalkar.

Örnek: A, B'ye "Sen hırsız" dedi. B'nin fiili olarak hırsızlık yaptığı mahkemede kanıtlanırsa, A cezalandırılmaz.

İddia ve Savunma Dokunulmazlığı (TCK m.128)

Mahkeme, mecliste, idari makamlar veya benzeri kurumlarda yapılan iddia ve savunma, hakaret suçuna neden olmaz.

Bu, kamusal alanda yapılan konuşmaların özgür olması ilkesinden kaynaklanır.

Hakaret Suçu Kimlere Karşı Yapılabilir?

Gerçek Kişilere Hakaret

Bireysel olarak herhangi bir kişiye hakaret, TCK m.125 kapsamında suç sayılır.

Kurul Hâlinde Çalışan Kamu Görevlilerine Hakaret (TCK m.125/5)

Mahkeme kurulu, belediye encümeni gibi kurullar hâlinde çalışan kamu görevlilerine hakaret edilmişse, suç kurulu oluşturan tüm üyelere karşı işlenmiş sayılır. Ancak bu durumda zincirleme suç hükümleri uygulanır (ceza toplamı az artırılır).

Hakaret Suçunun Dava Türü ve Soruşturması

Şikayet Koşulu (Özel Şikayet Suçu)

TCK m.125'teki hakaret suçu, bazı istisnaları hariç, şikayet koşuluna bağlıdır. Yani, mağdur veya kanuni temsilcisi şikayet etmezse dava açılamaz.

Şikayet Süresi: Mağdur, fiilin işlenişini öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikayet etmelidir.

Kamu Görevlisine Hakaret Hariç

Kamu görevlisine görevinden dolayı yapılan hakaret (TCK m.125/3-a), re'sen takip edilen suçtur. Bu durumda, mağdurun şikayet etmemesi de savcı tarafından dava açılabilir.

Şikayetçi Kimdir?

Mağdur (hakaret edilen kişi)

Ölüm halinde, yakın akrabaları (eş, çocuk, anne-baba)

Kanuni temsilci (velisi, vasisi, vasi)

Hakaret Davası Açma Süreci

Dava Açılmadan Önce Başvuru

Hakaret davasını açmadan önce, mağdur veya avukatı, savcılığa yazılı şikayet dilekçesi vermelidir.

Şikayet Dilekçesinin Unsurları:

Şikayetçinin kimlik bilgileri

Hakaret eden kişinin kimlik bilgileri

Hakaret olayının tarihi, saati ve yeri

Hakaretin tam metni veya içeriği

Tanık bilgileri (varsa)

Hakaretin yazılı ortamda ispatlanabilir kanıtları

İddia edilen fiilin açıklaması

Savcılık Tarafından Soruşturma

Savcı, şikayet alındıktan sonra, polis veya asayiş birimine soruşturma talimatı verir.

Soruşturma sırasında:

Hakaret eden kişi ifade verilmesi istenir

Tanık ifadeleri alınır

Yazılı deliller (mesajlar, yorumlar vb.) toplanır

Savcılığın Karar Aşaması

Soruşturma tamamlandıktan sonra, savcı:

Iddianame hazırlar ve ilgili mahkemeye sunar.

Veya suçun sabit olmadığını düşünürse kovuşturmaya yer olmadığına karar verir (KYOK)

Hakaret Davasının Mahkemede Görülmesi

Yetkili Mahkeme

Hakaret davası, Asliye Ceza Mahkemesi'nde görülür. Ankara'da bu davalar, Ankara Asliye Ceza Mahkemesi'nde açılır.

Davanın Görülüşü

Duruşmada, savcı, hakaret edilen kişi (mağdur) ve hakaret eden kişi (sanık) hazır bulunur.

Tanıklar dinlenir

Deliller (yazılı mesajlar, video kayıtları, sosyal medya görevleri vb.) sunulur

Sanık, savunma yaparak, hakaretleri ret edebilir veya isnadı doğru olduğunu ileri sürebilir

Mağdur, uğradığı zarar hakkında konuşabilir

Mahkemenin Karar Aşaması

Mahkeme, hakaretin sabit olduğuna kanaat getirirse, TCK m.125 uyarınca ceza verir.

Hakaretin sabit olmadığına karar verirse, beraate hükmedilir.

Hakaret Davası Ceza Miktarları

Basit Hakaret (TCK m.125/1)

Ceza: 3 ay ile 2 yıl arasında hapis veya adli para cezası

İleti Yoluyla Hakaret (TCK m.125/2)

Ceza: 3 ay ile 2 yıl arasında hapis veya adli para cezası (huzurda hakaret ile aynı)

Kamu Görevlisine Hakaret (TCK m.125/3-a)

Ceza: 1 yıldan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası

Dini/Siyasi İnanç Nedeniyle Hakaret (TCK m.125/3-b)

Ceza: 1 yıldan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası

Kutsal Değerlere Hakaret (TCK m.125/3-c)

Ceza: 1 yıldan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası

Alenen Yapılan Hakaret (TCK m.125/4)

Cezanın altıda biri artırılır.

Hakaret Suçu Zamanaşımı

Soruşturma Zamanaşımı

Hakaret suçunun cezai sorumluluğu açısından zamanaşımı süresi: Suçun işlendiği tarihten itibaren 7 yıldır.

Bu süre geçerse, hakaret suçu hakkında dava açılamaz.

Şikayet Süresi

Mağdur, hakarettin işlenişini öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikayet etmelidir.

Bu süre geçerse, şikayet hakkı kaybedilir.

Hakaret Suçunun Hukuk Yargısındaki Yönü (Tazminat Davası)

Hakaret suçu ceza yargısında cezalandırılmanın yanında, hukuk yargısında da tazminat davasına konu olabilir.

Manevi Tazminat Davası (6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu)

Mağdur, hakaret nedeniyle uğradığı manevi zararı talep edebilir. Bu dava, tazminat davası olarak Asliye Hukuk Mahkemesi'nde açılır.

Talep edilen tazminat:

Acı, ıstırap, kırılmışlık

Sosyal hayatta maruz kalınan itibarsızlık

Manevi ızdırap

Maddi Zarar Tazminatı

Hakaret nedeniyle malvarlığında bir zarar varsa (örneğin, işten çıkarılmak), bu zarar talep edilebilir.

Ceza ve Tazminat Davası Farklıdır

Ceza davası ve tazminat davası ayrı ayrı açılır. Ceza davasında başarısızlık, tazminat davasında başarı getirebilir veya tersi olabilir.

Ankara'da Hakaret Davası Açılması

Yetkili Savcılık

Ankara'da ikamet eden kişi, Ankara Cumhuriyet Savcılığı'na şikayet dilekçesi sunabilir.

Yetkili Mahkeme

Dava, Ankara Asliye Ceza Mahkemesi'nde açılır.

Avukat Görevlendirmesi

Ankara'da ceza hukuku alanında avukatlar mevcuttur. Hakaret davasında avukat görevlendirmesi tavsiye edilir.

Tazminat Davası

Manevi tazminat davası, Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi'nde açılır.

Sık Sorulan Sorular

Hakaret suçunun cezası ne kadar?

Basit hakaret: 3 ay - 2 yıl hapis veya adli para cezası. Nitelikli hallerde: 1 yıl - 2 yıl hapis veya adli para cezası.

Sosyal medyada yapılan hakaret suç mu?

Evet, Facebook, Twitter, Instagram vb. sosyal medyada yapılan hakaret, ileti yoluyla hakaret olarak cezalandırılır.

Hakaret davası açabilmek için ne gerekli?

Mağdur veya avukatının, savcılığa yazılı şikayet dilekçesi sunması gerekir.

Hakaret suçunun şikayet süresi kaç yıl?

Hakarettin işlenişini öğrendiği tarihten itibaren 6 ay. Ceza sorumluluğunun zamanaşımı süresi ise 8 yıldır.

Yanılgı ile yapılan hakaret suç mu?

Evet, isnat edilen fiilin gerçek olması, hakaret suçunun oluşmasını engellemez. Ancak failin savunmasında, isnadı doğru ispatlaması halinde cezalandırılmayabilir.

Kamu görevlisine hakaret daha ağır mı cezalandırılır?

Evet, kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret, 1 yıldan 2 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (basit hakarettin 3 aydan başlı olmasının aksine).

Hakaret suçunun mağduru öldü. Akrabaları dava açabilir mi?

Evet, yakın akrabaları (eş, çocuk, anne-baba) mağdur yerine şikayet ve dava açabilir.

Hakaret davası kaç yıl sürer?

Ceza davası genellikle 6 ay ile 1,5 yıl arasında sonuçlanır.

Ceza davasında beraat edilirse, tazminat davası açılabilir mi?

Evet. Ceza davasında beraat edilse dahi, tazminat davası (manevi tazminat) açılabilir. İki dava bağımsızdır.

Alenen yapılan hakaret cezası kaç kat artırılır?

Altıda biri oranında artırılır. Örneğin, 1 yıl ceza olan nitelikli hakaretete 2 ay eklenerek 1 yıl 2 ay olur.

Başka kişinin aleyhine şikayet ve iddiada bulunmak hakaret mi?

Mahkeme, savcılık, mecliste veya kanuni işlemlerde yapılan iddia ve savunma dokunulmazlık kapsamında değerlendirilir ve hakaret sayılmaz (TCK m.128).

Ankara'da hakaret davası kimlere şikayet edilir?

Ankara Cumhuriyet Savcılığı'na. Savcı daha sonra Ankara Asliye Ceza Mahkemesi'ne dosya gönderir.

Hakaret suçundan para cezası yerine hapis cezası verilebilir mi?

Evet. Hakim, somut olayın koşullarına göre hapis cezası veya para cezası  verme hakkına sahiptir.

Av. Doğukan DEMİRÖZ

Bilgilendirme Notu

Bu yazıda yer alan bilgiler, genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hakaret suçu davaları, her olayın kendine özgü koşullarına göre değerlendirilir. Hakaret suçu nedeniyle şikayet etmeyi veya dava açmayı düşünüyorsanız, mutlaka ceza hukuku alanında deneyimli bir avukatla görüşmeniz önerilir. Ankara'da ikamet eden kişiler, Ankara Barosu'na kayıtlı, ceza hukuku konusunda uzmanlaşmış avukatlardan danışmanlık alabilir ve Ankara Cumhuriyet Savcılığı'na şikayet sunabilirler.