Boşanma Davası, Anlaşmalı Boşanma ve Çekişmeli Boşanma 

Evlilik birliği, çeşitli nedenlerle sona erebilir. Eşlerin ortak hayatı sürdürmelerinin beklenemeyecek duruma gelmesi halinde, Türk Medeni Kanunu belirli şartlar altında boşanmaya imkan tanımaktadır. Boşanma süreciyle karşı karşıya kalan bireyler, hangi mahkemeye başvuracakları, hangi belgeleri hazırlayacakları, sürecin ne kadar süreceği ve haklar

ının ne olduğu konusunda bilgi sahibi olmalıdır. Aşağıda, Türk hukuku çerçevesinde boşanma davası süreci, yasal şartlar ve boşanmanın sonuçları hakkında bilgi verilmesi amaçlanmıştır.

Boşanma Davası Nedir?

Boşanma, evlilik birliğinin mahkeme kararıyla yasal olarak sona ermesidir. Türk Medeni Kanunu'nun 161 ila 166. maddeleri arasında boşanma sebepleri düzenlenmiştir. Boşanma davası, eşlerden en az birinin talebi üzerine yetkili aile mahkemesinde açılabilir. Boşanma kararı kesinleşene kadar evlilik birliği devam eder ve taraflar evli sayılır.

Boşanma süreci, eşlerin anlaşma durumuna göre iki farklı şekilde gerçekleşir: anlaşmalı boşanma ve çekişmeli boşanma.

Boşanma Sebepleri

Türk Medeni Kanunu'nda boşanma sebepleri, özel ve genel boşanma sebepleri olarak iki kategoride düzenlenmiştir.

Özel Boşanma Sebepleri

Özel boşanma sebepleri, kanunda sınırlı sayıda ve açık bir şekilde düzenlenmiştir. Bu sebeplerden birinin varlığı halinde mahkeme boşanmaya karar vermek zorundadır.

Zina (TMK m. 161): Eşlerden birinin diğer eşi aldatması durumunda, aldatılan eş boşanma davası açabilir. Davanın açılabilmesi için zina eyleminin öğrenilmesinden itibaren altı ay, her halükarda zina eyleminin gerçekleşmesinden itibaren beş yıl içinde dava açılmalıdır.

Hayata Kast, Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış (TMK m. 162): Eşlerden birinin diğerinin hayatına kastetmesi, ona pek kötü davranması veya ağır derecede onur kırıcı davranışta bulunması durumunda boşanma davası açılabilir. Bu sebebe dayalı dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay, sebebin doğumundan itibaren beş yıl geçmekle düşer.

Suç İşleme ve Haysiyetsiz Hayat Sürme (TMK m. 163): Eşlerden biri küçük düşürücü bir suç işlerse veya haysiyetsiz bir hayat sürerse ve bu nedenle birlikte yaşama beklenemezse, diğer eş boşanma davası açabilir.

Terk (TMK m. 164): Eşlerden biri, evlilik birliğinden doğan yükümlülükleri yerine getirmemek amacıyla diğerini terk ederse veya haklı sebep olmadan ortak konuta dönmezse, terk edilen eş belirli şartlar altında boşanma davası açabilir. Terkin en az altı ay sürmesi ve mahkeme tarafından yapılan ihtarın sonuçsuz kalması gerekmektedir.

Akıl Hastalığı (TMK m. 165): Eşlerden biri akıl hastası olmuş, bu hastalık en az üç yıl sürmüş ve birlikte yaşama çekilmez hale gelmişse, diğer eş boşanma davası açabilir.

Genel Boşanma Sebepleri

Genel boşanma sebepleri, özel sebeplerden farklı olarak belirli bir olguyu göstermeyen, daha geniş kapsamlı nedenlerdir.

Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması (TMK m. 166/1-2): Ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenemeyecek derecede evlilik birliği temelinden sarsılmışsa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir. Bu, uygulamada en sık başvurulan boşanma sebebidir. Evlilik birliğinin sarsılmasına yol açan durumlar; sürekli geçimsizlik, güven kaybı, sadakatsizlik, fiziksel veya psikolojik şiddet, aile sırlarının ifşa edilmesi, ekonomik sorumlulukların yerine getirilmemesi gibi pek çok neden olabilir.

Eşlerin Anlaşması - Anlaşmalı Boşanma (TMK m. 166/3): Evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşler birlikte başvurarak veya bir eşin davasını diğer eş kabul ederek, boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu konusunda anlaşmış olmak kaydıyla boşanma talebinde bulunabilirler. Hakim, anlaşmanın özgür iradeyle yapıldığını ve uygun olduğunu denetler.

Fiili Ayrılık (TMK m. 166/4): Boşanma davası reddedilmiş ve ret kararının kesinleştiği tarihten itibaren üç yıl geçtikten sonra eşler yeniden ortak hayat kuramamışlarsa, her iki eş de yeni bir boşanma davası açabilir.

Anlaşmalı Boşanma ve Çekişmeli Boşanma

Anlaşmalı Boşanma

Anlaşmalı boşanma, eşlerin boşanma konusunda ve boşanmanın sonuçları hakkında tam mutabakat sağladığı durumlarda başvurulan yoldur. Anlaşmalı boşanmanın şartları şunlardır:

• Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır.
• Eşler, boşanmayı ve boşanmanın tüm sonuçlarını kabul etmelidir.
• Boşanmanın mali sonuçları (maddi tazminat, manevi tazminat, nafaka) ve çocukların durumu (velayet, kişisel ilişki kurulması) konusunda yazılı bir protokol hazırlanmalıdır.
• Eşler mahkeme huzurunda özgür iradeleriyle bu protokolü onaylamalıdır.

Anlaşmalı boşanma davaları genellikle bir hafta ile bir ay arasında sonuçlanır. Mahkeme, tarafların iradesini ve protokolün uygunluğunu denetledikten sonra boşanmaya karar verir.

Çekişmeli Boşanma

Çekişmeli boşanma, eşlerin boşanma veya boşanmanın sonuçları konusunda anlaşamadığı durumlarda açılan davalardır. Çekişmeli boşanmada, davacı eş boşanma sebebini belirterek dava açar ve iddialarını delillerle ispat etmeye çalışır. Davalı eş ise cevap dilekçesiyle savunma yapar, gerektiğinde karşı dava açabilir.

Çekişmeli boşanma sürecinde mahkeme, tarafların iddialarını, tanık beyanlarını ve diğer delilleri değerlendirir. Gerekirse bilirkişi incelemesi yapılabilir. Çekişmeli boşanma davaları ortalama bir ila bir buçuk yıl sürmektedir; ancak istinaf ve temyiz aşamaları ile bu süre uzayabilir.

Boşanma Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Türkiye'de boşanma davalarına bakmakla görevli mahkeme Aile Mahkemesi'dir. Bulunulan yerde aile mahkemesi yoksa, Asliye Hukuk Mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bu davalara bakar.

Türk Medeni Kanunu'nun 168. maddesine göre, boşanma davalarında yetkili mahkeme şunlardır:

• Eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi
• Boşanma davasından önce en az altı ay boyunca eşlerin birlikte yaşadığı yer mahkemesi

Ankara'da ikamet eden bir kişi, Ankara Aile Mahkemeleri'nde boşanma davası açabilir. Eğer eşlerden biri başka bir ilde ikamet ediyorsa, her iki tarafın da yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Anlaşmalı boşanmada ise eşler anlaşarak Türkiye'nin herhangi bir yerindeki aile mahkemesinde dava açabilirler.

Ankara Aile Mahkemeleri, Söğütözü Mahallesi'nde bulunan Ankara Adliyesi Ek Hizmet Binası'nda hizmet vermektedir.

Boşanma Davası Süreci

Anlaşmalı Boşanma Süreci

Anlaşmalı boşanma sürecinde izlenen adımlar şunlardır:

Protokol Hazırlığı: Eşler, boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında bir protokol hazırlarlar. Protokolde nafaka, tazminat, velayet, mal paylaşımı gibi konular düzenlenir.

Dava Dilekçesinin Sunulması: Hazırlanan protokol ile birlikte boşanma dava dilekçesi mahkemeye sunulur. Gerekli harçlar (başvuru harcı, maktu peşin harç) ve gider avansı ödenir.

Duruşma: Mahkeme, eşleri duruşmaya çağırır. Eşlerin bizzat hazır bulunması gerekmektedir. Hakim, eşlerin özgür iradeleriyle protokolü kabul edip etmediklerini ve protokolün uygunluğunu denetler.

Karar: Hakim, protokolü uygun bulursa boşanmaya karar verir. Karar tebliğ edilir ve itiraz edilmezse kesinleşir. Kesinleşen karar nüfus müdürlüğüne bildirilir.

Çekişmeli Boşanma Süreci

Çekişmeli boşanma sürecinde izlenen adımlar şunlardır:

Dava Dilekçesinin Hazırlanması: Davacı, boşanma sebebini açıklayan, delillerini belirten ve taleplerini (tazminat, nafaka, velayet vb.) içeren bir dava dilekçesi hazırlar.

Dilekçenin Mahkemeye Sunulması: Dava dilekçesi ve gerekli belgelerle birlikte mahkemeye başvurulur. Harçlar ve gider avansı ödenir.

Dilekçelerin Teatisi: Mahkeme, dava dilekçesini davalıya tebliğ eder. Davalı iki hafta içinde cevap dilekçesi verebilir. Davacı, cevap dilekçesine karşı cevaba cevap dilekçesi; davalı da buna karşı ikinci cevap dilekçesi sunabilir.

Ön İnceleme Duruşması: İlk itirazlar ve usuli meseleler karara bağlanır. Savunma ve davanın genişletilmesi yasağı başlar.

Tahkikat Aşaması: Deliller toplanır, tanıklar dinlenir, bilirkişi raporu alınır (gerekiyorsa). Bu aşama birkaç duruşma sürebilir.

Hüküm: Mahkeme, toplanan delilleri değerlendirir ve kusur oranlarını belirleyerek boşanmaya, tazminata, nafakaya ve velayete karar verir.

İstinaf ve Temyiz: Karara itiraz edilirse, önce Bölge Adliye Mahkemesi'ne (istinaf), ardından Yargıtay'a (temyiz) başvurulabilir.

Boşanma Davasının Sonuçları

Boşanma kararının kesinleşmesiyle evlilik birliği sona erer. Boşanmanın hukuki sonuçları şunlardır:

Soyadı

Kadın, evlenmeden önceki soyadını geri alır. Ancak boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceğini ispatlarsa, mahkeme kararıyla kocasının soyadını kullanmaya devam edebilir.

Maddi ve Manevi Tazminat

Türk Medeni Kanunu'nun 174. maddesine göre, mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir. Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir.

Maddi tazminat, boşanma nedeniyle uğranılan ekonomik kayıpları karşılamaya yöneliktir. Manevi tazminat ise kişilik haklarına saldırı nedeniyle yaşanan acı ve ızdırabın karşılığıdır.

Yoksulluk Nafakası

Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesine göre, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla, geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir.

Yoksulluk nafakası, boşanma nedeniyle geçim sıkıntısı yaşayacak eşin durumunu iyileştirmek amacıyla bağlanır. Nafakanın miktarı, nafaka yükümlüsünün ekonomik gücü, nafaka alacaklısının ihtiyacı ve tarafların yaşam standartları dikkate alınarak hakim tarafından belirlenir.

Yargıtay'ın güncel kararlarına göre, nafaka belirlenirken tarafların taşınmazlarından elde ettikleri kira gelirleri ve mal rejimi tasfiyesi davalarından elde edecekleri paylar da dikkate alınmalıdır. Bu yönde Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 2026 yılında verdiği bir kararda, kadının taşınmazlarından elde ettiği kira geliri ve mal paylaşımı davasından alacağı payın yoksulluk nafakası belirlenirken göz önünde bulundurulması gerektiği vurgulanmıştır.

Tedbir Nafakası

Tedbir nafakası, boşanma davası sürecinde ekonomik açıdan zayıf durumda olan eş ve müşterek çocuklar için talep edilebilir. Boşanma davasının açılmasıyla başlar ve boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erer. Tedbir nafakası, dava süresince eşin ve çocukların geçimini sağlamak amacıyla geçici bir önlem niteliğindedir.

Velayet

Evlilik devam ederken anne ve baba velayet hakkını birlikte kullanır. Boşanma durumunda ise velayet, kural olarak ebeveynlerden birine verilir. Mahkeme, çocuğun üstün yararını göz önünde bulundurarak velayeti anneye veya babaya bırakır.

Velayetin belirlenmesinde dikkate alınan faktörler şunlardır:

• Çocuğun yaşı
• Çocuğun fiziksel, duygusal ve eğitsel ihtiyaçları
• Ebeveynlerin ekonomik durumu
• Ebeveynlerin çocuğa bakabilme kapasitesi
• Çocuğun görüşü (belirli bir yaşa gelmişse)
• Ebeveynlerin kusur durumu (dolaylı olarak)

Son yıllarda Türk hukukunda, belirli şartlar altında boşanma sonrası ortak velayet kararları da verilmeye başlanmıştır. Ortak velayet, ebeveynlerin iş birliği yapabilmesi ve çocuğun üstün yararının korunması halinde mümkün olmaktadır.

Velayeti kendisine verilmeyen ebeveyn, çocukla kişisel ilişki kurma hakkına sahiptir. Mahkeme, çocuğun üstün yararını göz önünde bulundurarak kişisel ilişkinin şeklini, zamanını ve yerini belirler.

Mal Rejiminin Tasfiyesi

Türkiye'de yasal mal rejimi, edinilmiş mallara katılma rejimidir. Eşler farklı bir mal rejimi seçmedikleri sürece, evlilik boyunca bu rejim uygulanır.

Edinilmiş mallara katılma rejiminde, eşlerin her biri evlilik süresince elde ettiği kazançlar üzerinde kendi mülkiyet hakkına sahiptir. Ancak boşanma halinde, mal rejimi tasfiye edilir ve artık değer eşler arasında paylaşılır.

Mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer. Bu tarihten sonraki edinimler tasfiyeye dahil edilmez. Tasfiye sürecinde, her eşin edinilmiş malları ve kişisel malları belirlenir, değerleri hesaplanır ve artık değer eşit olarak bölüşülür. Eşlerden biri, diğerinin edinilmiş mallarından elde edilen artık değerin yarısını talep edebilir.

Mal rejiminin tasfiyesi, boşanma davası sırasında anlaşmalı protokol ile düzenlenebilir veya boşanma kararının kesinleşmesinden sonra ayrı bir mal paylaşımı davası açılabilir. Mal paylaşımı davası, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıllık zamanaşımı süresine tabidir.

Boşanma Davası Açmak İçin Gerekli Belgeler

Boşanma davası açılırken mahkemeye sunulması gereken belgeler şunlardır:

• Dava dilekçesi
• Nüfus kayıt örneği (e-devlet üzerinden alınabilir)
• Evlenme cüzdanı sureti
• Varsa çocukların nüfus kayıt örnekleri
• Boşanma sebebini ispat eden belgeler (varsa)
• Tanık listesi (çekişmeli boşanmada)
• Anlaşmalı boşanma protokolü (anlaşmalı boşanmada)
• Avukatlık vekaletnamesi (avukatla temsil ediliyorsa)

Boşanma Davasının Maliyeti

2026 yılı itibariyle boşanma davasının mahkeme masrafları şunlardır:

Anlaşmalı Boşanma: Başvuru harcı (yaklaşık 732 TL), maktu peşin harç (yaklaşık 732 TL) ve gider avansı (yaklaşık 2.500 TL) olmak üzere toplam yaklaşık 4.000 TL civarındadır.

Çekişmeli Boşanma: Başvuru harcı, maktu peşin harç ve gider avansı toplamı yaklaşık 4.000 TL'dir. Ancak davada tanık dinlenecekse, bilirkişi raporu alınacaksa veya ek işlemler gerekiyorsa bu tutar artabilir.

Boşanma davalarında tazminat ve nafaka taleplerinden nispi harç alınmaz. Tazminat ve nafaka talepleri, boşanma davası içinde yapılabilir ve ayrıca harç ödenmez.

Avukatlık ücreti, yukarıdaki harçlar dışındadır ve avukatla yapılacak sözleşmeye göre belirlenir.

Sık Sorulan Sorular

Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer?

Anlaşmalı boşanma davaları genellikle bir hafta ile bir ay arasında sonuçlanır. Mahkemenin iş yoğunluğuna göre bu süre değişebilir.

Çekişmeli boşanma ne kadar sürer?

Çekişmeli boşanma davaları ortalama bir ila bir buçuk yıl sürer. İstinaf ve temyiz aşamalarıyla bu süre üç ila beş yıla kadar uzayabilir.

Boşanma davası açmak için evliliğin ne kadar sürmesi gerekir?

Çekişmeli boşanma davası açmak için herhangi bir süre şartı yoktur. Ancak anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekmektedir.

Boşanmada çocuğun velayeti kime verilir?

Velayet, çocuğun üstün yararı gözetilerek mahkeme tarafından anneye veya babaya verilir. Çocuğun yaşı, ihtiyaçları, ebeveynlerin durumu gibi faktörler dikkate alınır. Küçük yaştaki çocukların velayeti genellikle anneye verilir; ancak mutlak bir kural değildir.

Boşanmadan sonra mal paylaşımı nasıl yapılır?

Mal paylaşımı, anlaşmalı boşanma protokolünde düzenlenebilir veya boşanma sonrası ayrı bir mal rejiminin tasfiyesi davası ile talep edilebilir. Yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejiminde, eşlerin artık değerleri eşit olarak paylaşılır.

Boşanma davasında avukat tutmak zorunlu mudur?

Boşanma davalarında avukat tutmak zorunlu değildir; ancak hukuki süreçlerin karmaşıklığı, hakların korunması ve doğru strateji belirlenmesi açısından avukatlık desteği alınması önerilir. Özellikle çekişmeli boşanma, tazminat, nafaka ve velayet gibi konularda avukatla çalışmak büyük önem taşır.

Ekonomik durumu kötü olan kişi boşanma davası açabilir mi?

Evet. Ekonomik durumu iyi olmayan ve dava masraflarını karşılayamayacak kişiler, adli yardım talebinde bulunabilirler. Adli yardım kapsamında harçlar devlet tarafından karşılanır ve ücretsiz avukat ataması yapılabilir.

Av. Doğukan DEMİRÖZ

Bilgilendirme Notu: Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bilgilerin yanlış kullanılması nedeniyle herhangi bir sorumluluktan muaf olunacağını beyan ederiz. Her boşanma davası kendine özgü koşullar içerdiğinden, somut olayınıza uygun çözüm için mutlaka bir avukatla görüşmeniz önerilir. Ankara'da ikamet eden vatandaşlar, Ankara Barosu'na kayıtlı avukatlardan hukuki danışmanlık alabilir ve Ankara Aile Mahkemeleri'ne başvurabilirler.