Araçtan Mahrumiyet Tazminatı: Trafik Kazasında Aracın Kullanılamadığı Süre İçin Tazminat

Trafik kazası geçiren bir araç, onarım süresi boyunca kullanılamaz hale gelir. Bu onarım dönemi, araç sahibi açısından ekonomik bir kayıp oluşturur. Aracın kullanılamaması nedeniyle işe gidilemiyor, iş yapılamıyor, günlük hayattaki işlemler yapılamıyor veya kira araç masrafı çıkıyor. Türk hukuk sisteminde, bu ekonomik zararın bir bölümü "araçtan mahrumiyet tazminatı" olarak tazmin edilebilmektedir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun haksız fiile dayalı tazminat hükümleri, araçtan mahrumiyet tazminatı taleplerinin hukuki dayanağını oluşturmaktadır. Araçtan mahrumiyet tazminatı, onarım masrafı, değer kaybı gibi diğer tazminat kalelerinden bağımsız olarak talep edilebilir. Aşağıda, araçtan mahrumiyet tazminatının tanımı, hesaplama yöntemleri, talep koşulları ve dava süreci hakkında kapsamlı bilgi verilecektir.

Araçtan Mahrumiyet Tazminatı Nedir?

Tanım ve Temel Kavram

Araçtan mahrumiyet tazminatı, trafik kazası nedeniyle aracın onarılması veya kullanıma hazır hale getirilmesi süresi içinde, araç sahibinin aracını kullanamaması dolayısıyla maruz kaldığı ekonomik zararın tazminidir.

Özetle, araç kaza yapıp servise alındığında, onarım tamamlanana kadar geçen her gün için, araç sahibinin o aracı kullanamadığı için uğradığı zararın, günlük bir oranda hesaplanarak talep edilmesi mümkündür.

Mahrumiyet Tazminatının Özellikleri

Araçtan mahrumiyet tazminatı, araç sahibinin ekonomik kaybını gidermeye yönelik bir tazminattır. Bu zarar, konkret olarak ortaya çıkmış olmayabilir, ancak hukuk sisteminde mağdur olmanın doğal sonucu olarak kabul edilir.

Mahrumiyet tazminatı, onarım masraflarından, değer kaybından ve diğer zararlardan tamamen bağımsızdır. Her biri ayrı ayrı talep edilebilir.

Bu tazminat, ticari amaçla araç kullanan kişilerde (taksi, minibüs, kamyon vb. sahibi) daha yüksek tutarlarda kabul edilirken, özel amaçla (kişisel ulaşım) araç kullanan kişilerde daha düşük tutarlarda kabul edilmektedir.

Araçtan Mahrumiyet Tazminatı Talep Edilebilecek Durumlar

Mahrumiyet Tazminatı Doğan Şartlar

Araçtan mahrumiyet tazminatı talebinin kabul edilebilmesi için aşağıdaki şartların sağlanması gerekir:

Aracında meydana gelen hasar, onarım gerektiren düzeyde olmalıdır. Çizik veya hafif çıkmazlar gibi çok küçük hasarlar için mahrumiyet tazminatı talep edilmez.

Araç onarım süresince gerçekten kullanılamamış olmalıdır. Zarar gören, kaza sonrası aracını kullanmaya devam ettiyse (hasara rağmen işlev görebiliyorsa), mahrumiyet tazminatı talep edemez.

Zarar görenin, aracını kullanmak için gerçek bir ihtiyacı olması gerekir. Örneğin, sporcu araç veya koleksiyonluk araç gibi düzenli olarak kullanılmayan araçlarda mahrumiyet tazminatı talebinde daha zayıf durumda olunabilir.

Onarım süresi makul bir nicelikte olmalıdır. Çok uzun süreler (örneğin 6 ay gibi), sigorta şirketlerince ve mahkemeler tarafından sorgulanabilir.

Zarar görenin kendi kusuru nedeniyle onarım süresinin uzaması söz konusu değildir. Örneğin, zarar gören, servise late verip almada gecikmiş ise, o gecikme süresi için mahrumiyet tazminatı talep edilemez.

Araçtan Mahrumiyet Tazminatı Hesaplama Yöntemleri

Günlük Ücret Yöntemi (Yaygın Yöntem)

Araçtan mahrumiyet tazminatı hesaplamasının en yaygın yöntemi, "günlük ücret" yöntemidir. Bu yönteme göre:

Araç Değeri / 365 gün = Günlük Mahrumiyet Tazminatı

Günlük Mahrumiyet Tazminatı × Onarım Süresi (gün) = Toplam Mahrumiyet Tazminatı

Örnek Hesaplama

Rayiç değeri 100.000 TL olan bir araç, trafik kazası nedeniyle 20 gün onarım görmüştür.

Günlük mahrumiyet tazminatı = 100.000 TL ÷ 365 gün = 274 TL/gün

Toplam mahrumiyet tazminatı = 274 TL × 20 gün = 5.480 TL

Bu hesaplamada, araç değerinin %0,27'si (yılda 1/365'i) günlük zarar olarak kabul edilmektedir.

Yüzde Yöntemi

Bazı mahkemeler ve sigorta şirketleri, araçtan mahrumiyet tazminatını, araç değerinin belirli bir yüzdesi olarak hesaplamaktadır.

Örneğin:

• 1-5 günlük onarım: Araç değerinin %1-2'si
• 6-15 günlük onarım: Araç değerinin %3-5'i
• 16-30 günlük onarım: Araç değerinin %6-10'u
• 30 gün üzeri: Araç değerinin %10 üzeri

Kira Araç Maliyeti Yöntemi

Zarar gören, onarım süresi boyunca gerçekten bir kira araç (rent-a-car) kiralayıp kullanmışsa, bu masraf da mahrumiyet tazminatı kapsamında talep edilebilir.

Kira Araç Masrafı = Günlük Kira × Onarım Süresi (gün)

Bu yöntemde, belgelenen kira masrafları tam tutarı ile talep edilebilir.

Seyyar Örnek Hesaplama (Kira Araç)

Aracını 20 gün serviste olan kişi, bu dönemde günde 200 TL'ye kira araç kullanmıştır.

Kira araç tazminatı = 200 TL × 20 gün = 4.000 TL

Bu durumda mahrumiyet tazminatı, kira masrafları ile sınırlanır.

Araçtan Mahrumiyet Tazminatında Ticari vs. Özel Araçlar

Ticari Amaçla Kullanılan Araçlar

Taksi, minibüs, kamyon veya kurye hizmeti olarak kullanılan araçlar gibi ticari amaçla işletilen araçlarda, mahrumiyet tazminatı daha yüksek tutarlarda hesaplanır.

Bunun nedeni, ticari araçların her gün kullanılmaması, doğrudan gelir kaybı anlamına gelmesidir.

Örnek: Taksi Durumu

Bir taksi, trafik kazası nedeniyle 15 gün onarım görmüştür. Taksi sahibi günlük ortalama 500 TL gelir elde etmektedir.

Mahrumiyet tazminatı = 500 TL × 15 gün = 7.500 TL

Bu hesaplamada, gerçek gelir kaybı esas alınır.

Özel Amaçla Kullanılan Araçlar

Kişisel ulaşım için kullanılan araçlarda, mahrumiyet tazminatı daha muhafazakar hesaplanır. Bunun nedeni, kişisel araçlarının her gün kullanılmaması, belki de ayda birkaç kez kullanılması olabilir.

Bu durumda, günlük ücret yöntemi veya araç değerinin daha düşük bir yüzdesi kullanılır.

Örnek: Özel Araç Durumu

Kişisel kullanımda bir sedan araç, 10 gün onarım görmüştür. Araç değeri 80.000 TL'dir.

Yöntem 1 (Günlük ücret): 80.000 TL ÷ 365 × 10 = 2.192 TL

Yöntem 2 (Yüzde): Araç değerinin %2 = 1.600 TL

Mahkeme, genellikle daha düşük olan tutardan birine karar verir.

Mahrumiyet Tazminatında Kusur Oranının Etkisi

Kusur Oranı Hesaplaması

Araçtan mahrumiyet tazminatında da, zarar görenin kusur oranı doğrudan etkilidir. Trafik kazası tespit tutanağında belirlenen kusur oranı, talep edilen mahrumiyet tazminatını azaltır.

Kusur Oranının Uygulanması:

Örneğin, araçtan mahrumiyet tazminatı 5.000 TL olarak hesaplanmış, ancak zarar görenin kusur oranı %20 olarak belirtilmişse, alınabilecek tutar:

5.000 TL × (100% - 20%) = 4.000 TL

Eğer zarar gören tamamen kusurlu (100%) ise, mahrumiyet tazminatı talep etme hakkını kaybeder.

Mahrumiyet Tazminatında Makul Onarım Süresi

Onarım Süresi Belirlenmesi

Mahkemeler, mahrumiyet tazminatında tüm onarım süresini dikkate almaz. Bunun yerine, "makul" bir onarım süresi dikkate alır.

Makul onarım süresi, aracın türü, hasar derecesi ve kullanılan yedek parçaların temin süresi gibi faktörlere bağlı olarak belirlenir.

Örneğin:

• Basit çarpma hasarı: 5-10 gün
• Orta düzey hasar: 10-20 gün
• Ağır hasar: 20-40 gün
• Çok ağır hasar: 40-60 gün ve üzeri

Sigorta Şirketinin Hızlandırma Hakkı

Sigorta şirketi, aracın onarımını hızlandırmak isterse, zarar görenin rızasını almadan onarımı başka bir servise verebilir. Bu durumda, mahrumiyet tazminatı, sigorta şirketinin tercih ettiği serviste yapılan onarım süresine göre hesaplanır.

Eğer zarar gören, onarımı daha uzun süren başka bir serviste yaptırmışsa, fazla süre için mahrumiyet tazminatı talep etme hakkını kaybedebilir.

Sigorta Şirketine Araçtan Mahrumiyet Tazminatı Başvurusu

Başvuru Süresi ve Yöntemi

Araçtan mahrumiyet tazminatı, maddi hasar başvurusu ile birlikte veya müstakil olarak yapılabilir. Başvuru, yazılı dilekçe (noter, posta veya e-posta) ile yapılmalıdır.

Başvuruda, onarım döneminin başlangıcı ve bitiş tarihinin net biçimde belirtilmesi gerekir. Sigorta şirketi bu tarihlere göre onarım süresini hesaplar.

Başvuru Dilekçesinin İçeriği

Sigorta şirketine sunulacak başvuru dilekçesinde yer alması gereken bilgiler:

Zarar görenin (mağdurun) adı, soyadı, kimlik numarası ve iletişim bilgileri

Sigortalının (kusurlu tarafın) adı, soyadı ve sigorta poliçe numarası

Kazanın meydana geldiği tarih, saat ve yer

Aracın servise alındığı tarih ve saati

Aracın servisten teslim alındığı tarih ve saati

Onarım süresinin toplam gün sayısı

Araçtan mahrumiyet tazminatının hesaplama şekli ve talep edilen tutar

Zarar görenin banka hesap bilgileri (IBAN)

Başvuru ile Birlikte Sunulacak Belgeler

Kaza tespit tutanağı (polis tarafından hazırlanan)

Sigorta poliçesi (fotokopisi)

Zarar gören aracın ruhsatı (fotokopisi)

Zarar gören sürücünün ehliyet fotokopisi

Aracın servise alınmış olduğunu gösteren belge (servis giriş fişi)

Aracın servisten teslim alınmış olduğunu gösteren belge (servis çıkış fişi)

Onarım faturası (varsa)

Kaza fotoğrafları (her açıdan, detaylı)

Varsa bağımsız eksper raporu

Kira araç faturası (eğer kira araç kullanıldıysa)

Zarar görenin banka hesap bildirimi (IBAN doğrulaması için)

Sigorta Şirketinin Cevap Süresi ve İşlemi

15 Günlük Cevap Süresi

Sigorta şirketi, zarar görenin başvurusunu aldıktan sonra 15 gün içinde yazılı olarak cevap vermekle yükümlüdür. Cevapta:

Araçtan mahrumiyet tazminatı talebinin tamamen kabul edildiği, veya

Kısmen kabul edildiği (örneğin talep edilen tutarın bir kısmı), veya

Tamamen reddedildiği belirtilmelidir.

Cevap yazısında, sigorta şirketi kendi hesaplamalarını açıklamalı ve hangi yöntemle mahrumiyet tazminatı hesapladığını belirtmelidir.

Cevap Verilmemesi Durumunda

Sigorta şirketi 15 gün içinde cevap vermezse, zarar gören Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvuru yapabilir veya mahkemede dava açabilir.

Araçtan Mahrumiyet Tazminatında Tahkim Yolu

Sigorta Tahkim Komisyonu'na Başvuru

Sigorta şirketi tarafından araçtan mahrumiyet tazminatı talebi reddedilirse veya yetersiz ödeme yapılırsa, Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvuru yapılabilir.

Tahkim, mahkeme davası yerine seçilen hızlı ve ekonomik bir uyuşmazlık çözüm mekanizmasıdır.

Tahkim Başvurusu Şartları

Sigorta şirketinin cevabı alındıktan sonra en geç 15 gün içinde tahkim başvurusu yapılmalıdır.

Tahkim başvurusunda, sigorta şirketine sunulan belgeler ile aynı dosyalar tahkim komisyonuna sunulmalıdır.

Tahkim dilekçesinde, mahrumiyet tazminatının ne amaçla talep edildiği, hesaplama yöntemi ve maddi dayanakları belirtilmelidir.

Araçtan Mahrumiyet Tazminatında Mahkemede Dava

Yetkili Mahkeme

Araçtan mahrumiyet tazminatı konusundaki dava, Asliye Ticaret Mahkemesinde açılır.

Ankara'da ikamet eden zarar görenler, Ankara Asliye Ticaret Mahkemeleri'ne başvurmalıdır.

Dava Dilekçesinin Hazırlanması

Dava dilekçesinde:

Tarafların kimlik bilgileri

Trafik kazasının detaylı anlatımı

Aracın onarım süresinin belirtilmesi

Araçtan mahrumiyet tazminatının nasıl hesaplandığı

Talep edilen tazminat tutarı ve dayandığı maddi vakıalar

belirtilmelidir.

Dava Sırasında Bilirkişi İncelemesi

Araçtan mahrumiyet tazminatı konusunda anlaşmazlık varsa, mahkeme resen veya tarafların talebi üzerine bilirkişi atabilir.

Bilirkişi, aracın makul onarım süresinin ne olabileceğini, araç değerinin ne olduğunu ve mahrumiyet tazminatının ne tutara çıkacağını belirlemek üzere rapor hazırlar.

Araçtan Mahrumiyet Tazminatında Zamanaşımı

Zamanaşımı Süresi

Araçtan mahrumiyet tazminatı talebine ilişkin zamanaşımı, genel trafik kazası zamanaşımı ilkelerine uyar:

Zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren: 2 yıl

Her hâl ve koşulda, kazanın meydana geldiği tarihten itibaren: 10 yıl

Örnek Zamanaşımı Hesaplaması

Trafik kazası 1 Haziran 2024'te meydana geliyorsa:

• Zarar görenin zararı öğrenme tarihinden itibaren 2 yıl: 1 Haziran 2026'ya kadar dava açılabilir.
• Her hâlde son tarih: 1 Haziran 2034.

1 Haziran 2026'dan sonra başlatılan dava, zamanaşımı sebebiyle reddedilebilir.

Sık Sorulan Sorular

Araçtan mahrumiyet tazminatı her kazada talep edilebilir mi?

Hayır. Aracın onarım gerektiren düzeyde hasar görmesi ve bu onarım süresi boyunca kullanılamaması gerekir.

Mahrumiyet tazminatı ile onarım masrafı aynı mı?

Hayır. Onarım masrafı, aracın tamir edilmesi maliyetidir. Mahrumiyet tazminatı, onarım süresi boyunca aracın kullanılamamasından dolayı uğranan ekonomik zarardır. Bağımsız ve ayrı taleplerdir.

Kira araç maliyeti mahrumiyet tazminatı kapsamında mı?

Kira araç maliyeti, aslında mahrumiyet tazminatının alternatif bir hesaplama yöntemidir. Zarar gören gerçekten kira araç kullanmışsa, o masraf mahrumiyet tazminatı olarak talep edilir.

Mahrumiyet tazminatı hesabında araç değeri nasıl belirlenir?

Araç değeri, kaza tarihindeki piyasa rayiç değeridir. Sigorta şirketi tariffeleri veya bilirkişi raporları ile belirlenir.

Onarım süresi çok uzun ise, tüm süre için mahrumiyet tazminatı talep edilebilir mi?

Hayır. Mahkemeler, makul olmayan onarım sürelerini eleştirir. Zarar görenin kendi kusuru ile onarım uzamışsa, o kısım için mahrumiyet tazminatı talep edilemez.

Ticari araçlarda mahrumiyet tazminatı daha yüksek mi?

Evet. Taksi veya kurye araçları gibi ticari araçlarda, günlük gelir kaybı hesaplanarak daha yüksek tutarlar belirlenebilir.

Mahrumiyet tazminatında kusur oranının etkisi nedir?

Kusur oranı kadar tazminat tutarından düşülür. Zarar görenin kusur oranı yüksekse, alacağı mahrumiyet tazminatı daha düşük olur.

Araçta çok hafif hasar varsa mahrumiyet tazminatı talep edilebilir mi?

Hayır. Aracın tamamen kullanılamaz hale gelmesi gerekir. Hafif hasarlar, aracın kullanılabilirliğini etkilemiyorsa mahrumiyet tazminatı talep edilmez.

Sigorta şirketi mahrumiyet tazminatı talebini reddederse ne yapılır?

Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvuru yapılabilir veya mahkemede dava açılabilir.

Mahrumiyet tazminatı talebinde avukat zorunlu mudur?

Mahkeme davası açılacaksa avukat zorunludur. Tahkim başvurusunda zorunlu değildir, ancak önerilir.

Ankara'da araçtan mahrumiyet tazminatı davası hangi mahkemede açılır?

Ankara Asliye Ticaret Mahkemeleri'nde açılır.

Araçtan mahrumiyet tazminatının zamanaşımı süresi nedir?

Öğrenme tarihinden itibaren 2 yıl, her hâlde kaza tarihinden itibaren 10 yıldır.

Av. Doğukan DEMİRÖZ

Bilgilendirme Notu

Bu yazıda yer alan bilgiler, genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Araçtan mahrumiyet tazminatı konusu, mahkemeler tarafından her somut olay özelinde değerlendirilen ve tutarlar büyük ölçüde değişebilen bir alandır. Trafik kazası geçirdiyseniz ve araçtan mahrumiyet tazminatı talebinde bulunmayı düşünüyorsanız mutlaka bir avukatla görüşmeniz önerilir. Ankara'da ikamet eden vatandaşlar, Ankara Barosu'na kayıtlı avukatlardan hukuki destek alabilir ve Ankara Asliye Ticaret Mahkemeleri'ne başvurabilirler.