Araç Değer Kaybı: Trafik Kazasında Piyasa Değeri Düşüşü ve Tazminat Hakkı

Trafik kazası geçiren bir araç onarılsa da, piyasada ikinci el araç olarak satılırken, kaza kayıtlı olması nedeniyle daha düşük bir fiyatla alıcı bulur. Bu düşüş, "araç değer kaybı" Aracın onarım masraflarından ayrı olarak, bu değer kaybı da tazminat talep edilebilecek bir haktır. Türk hukuk sisteminde, araç değer kaybı konusu, üzerinde oldukça tartışmalar yapılan ve mahkemeler tarafından her somut olay bazında değerlendirilen bir meseledir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun haksız fiile dayalı tazminat hükümleri, araç değer kaybı taleplerinin hukuki dayanağını oluşturmaktadır. Aşağıda, araç değer kaybının tanımı, nasıl hesaplandığı, tazminat talebinin koşulları ve dava süreci hakkında kapsamlı bilgi verilecektir.

Araç Değer Kaybı Nedir?

Tanım ve Temel Kavram

Araç değer kaybı, hasarlı bir aracın profesyonelce onarıldıktan sonra dahi, piyasada kaza kayıtlı olması nedeniyle kaza öncesi rayiç değerine göre daha düşük bir fiyata satılması sonucunda ortaya çıkan maddi zarardır.

Özetle, bir aracın satın alındıktan sonra hasara uğrayıp onarılması durumunda, o araç daha sonra satılacaksa, kaza öncesi değeri ile kaza sonrası (onarıldıktan sonra) değeri arasındaki fark, bu aracın uğradığı değer kaybıdır.

Araç Değer Kaybının Özellikleri

Araç değer kaybı, onarım masraflarından tamamen bağımsız bir zarardır. Onarım maliyeti çok az olsa bile, araç kaza geçirmiş olması piyasa değerini düşürür.

Değer kaybı, teknisyen tarafından herhangi bir delil bırakmasa da, satış anında alıcı tarafından "hasar kaydı" sorgulanıp fiyat indirilmesiyle ortaya çıkar.

Bu zarar, tüketici olmayan taraflarca (ticari amaçla araç kullananlar) da talep edilebilir. Ancak uygulamada çoğunlukla kişisel amaçla araç kullanan tüketiciler tarafından talep edilmektedir.

Araç Değer Kaybı ile Onarım Masrafları Arasındaki Fark

Temel Farklılıklar

Onarım masrafı, hasarlı aracın tamir edilmesi için yapılan harcamadır ve objektif olarak faturalarla kanıtlanır. Ekspertiz raporuna göre hesaplanır.

Araç değer kaybı ise, onarıldıktan sonra piyasadaki satış değerinin düşmesidir. Bu zarar, satış anında ortaya çıkar ve piyasa koşullarına bağlı olarak dalgalanabilir.

Örnek Senaryo

Aracı 150.000 TL'ye satın alan bir kişi, kaza yapıyor. Onarım masrafı 20.000 TL oluyor ve araç profesyonelce onarılıyor. Ancak araç satılmaya çıkarıldığında, kaza geçirmiş olması nedeniyle sadece 135.000 TL'ye alıcı buluyor. Bu durumda:

• Onarım masrafı: 20.000 TL (faturalarla kanıtlanır)
• Araç değer kaybı: 15.000 TL (150.000 TL - 135.000 TL)

Her iki zarar da tazminat kapsamında talep edilebilir.

Araç Değer Kaybı Talep Edilebilecek Durumlar

Değer Kaybı Doğan Şartlar

Araç değer kaybı talebi, aşağıdaki şartların birlikte sağlanması halinde mümkündür:

Araçta meydana gelen hasar, trafiğe yansıyacak nitelikte olmalıdır. Yani hasar, çoğunlukla boya işlemi, gövde onarımı veya mekanik parçaların değiştirilmesini gerektiren boyutta olmalıdır.

Araç daha önce ağır hasar geçmemiş olmalıdır. Araç önceden "perdu kayıtlı" (tamamen hasar) veya "trafik şartı ağırlaştırılmış" durumda ise, değer kaybı talep etme hakkı ortadan kalkar veya sınırlanır.

Talep eden kişinin kusur oranı tam kusurlu olmamalıdır. Yani değer kaybını talep edecek kişinin kaza nedeniyle sorumlu olması, kusur payına sahip olması gerekir. Tamamen kusurlu olan sürücü, başka bir aracın değer kaybını talep edebilir, ancak kendi aracının değer kaybını talep edemez.

Hasar ile değer kaybı arasında illiyet bağı bulunmalıdır. Talep edilen düşüş, söz konusu kazadan kaynaklanmalı ve başka nedenlerle açıklanamayacak nitelikte olmalıdır.

Araç Değer Kaybından Sorumlu Taraflar

Sorumluluğun Türleri

Araç değer kaybından birden fazla taraf sorumlu olabilir ve sorumluluk türleri şöyledir:

Kusurlu Sürücü: Trafik kazasının meydana gelmesinde kusuru olan sürücü, Türk Borçlar Kanunu'nun haksız fiile dayalı tazminat hükümleri uyarınca, mağdurun araç değer kaybını ödemeyle yükümlüdür.

Aracın İşleteni: Aracı işleten kişi (mal sahibi), sürücüyle birlikte müteselsilen sorumlu tutulur. Bu nedenle zarar gören, işleten ve sürücü ikisinden birinin sorumluluğuna başvurabilir.

Zorunlu Trafik Sigortası: Kusurlu tarafın zorunlu trafik sigorta poliçesi, belirlenen limitler dahilinde bu zararı karşılamakla yükümlüdür. Zarar gören, ilk adımda sigorta şirketine başvurması daha pratiktir.

Kasko Sigortası: Eğer zarar görenin kendi aracında kasko sigortası varsa, bu durumda zarar görenin kendi kasko şirketi de değer kaybını kapsayabilir. Kasko poliçesinde bu teminat açıkça belirtilmişse, sigorta şirketi ödeme yapmakla yükümlüdür.

Araç Değer Kaybı Nasıl Hesaplanır?

Hesaplama Yöntemi

Araç değer kaybı hesabında kesin bir formül yoktur. Mahkemeler ve sigorta şirketleri, her olayın özelliklerine göre değeri belirlemektedir.

Temel hesaplama prensibi şöyledir:

Araç Değer Kaybı = Kaza Öncesi Rayiç Değer - Kaza Sonrası (Onarıldıktan Sonra) Rayiç Değer

Rayiç Değer Belirlenmesinde Dikkate Alınan Faktörler

Aracın markası, modeli ve üretim yılı

Aracın kilometre sayısı

Aracın genel bakım durumu ve kullanım koşulları

Aracın rengi ve iç döşemesi

Hasarın niteliği ve hangi parçaları etkilediği (gövde, şasi, mekanik, elektrik, boya)

Onarımda kaç parça değiştirildiği ve kaç birim boyanan alan olduğu

Aracın önceden hasar kaydı olup olmadığı ve hangi düzeyde

Piyasada aynı araç modelinin o dönemdeki talep düzeyi

Hesaplamada Kullanılan Kaynaklar

Sigorta şirketlerinin iç tariffeleri: Sigorta şirketlerinin kendi istatistiksel verileri ve hesaplama tabloları kullanılır.

Resmi rayiç değer cetveleri: Kasko sigortası bağlamında, resmî kaynaklardaki rayiç değer tabloları referans alınabilir.

Bağımsız eksper raporları: Zarar gören tarafından yaptırılan bağımsız ekspere, değer kaybı hesabında yer verilir.

Yargıtay kararları: Benzer olaylara ilişkin mahkeme kararları, takip edilen yöntemler açısından ışık tutabilir.

İkinci el araç piyasası verileri: Gazetelerde ve internet portallarında ilan edilen benzer araçların satış fiyatları, piyasa koşullarını yansıtmak açısından göz önüne alınabilir.

Araç Değer Kaybı Talebinde Kusur Oranının Etkisi

Kusur Oranı Hesaplaması

Araç değer kaybı için talep edilen tutarda, zarar görenin kusur oranı doğrudan etkilidir. Kaza tespit tutanağında veya bilirkişi raporunda belirlenen kusur oranı, talep edileeck tazminatı azaltır.

Kusur Oranının Uygulanması:

Örneğin, araç değer kaybı 10.000 TL olarak hesaplanmış, ancak zarar görenin kusur oranı %30 olarak belirtilmişse, alınabilecek tutar:

10.000 TL × (100% - 30%) = 7.000 TL

Eğer zarar gören tamamen kusurlu (100% kusur) ise, araç değer kaybı talebinde bulunma hakkını kaybeder.

Araç Değer Kaybı Talebinde Aracın Önceki Durumunun Etkisi

Ağır Hasarlı Araçlarda Değer Kaybı

Araç daha önceden ağır hasar geçirmişse, tekrar hasar görmesi durumunda değer kaybı talep hakkı ortadan kalkar veya çok sınırlı hale gelir. Uygulamada:

Araç daha önceden tam hasar  kayıtlı ise, ikinci kaza sonrası değer kaybı talep edilemez.

Araç daha önceden onarılmış ama kaydı durmaktaysa, ikinci kaza sonrası değer kaybı talep edilebilir, ancak muhtemelen daha düşük tutarlarda.

Araç hiç hasar geçirmemişse, değer kaybı talebinde bulunma hakkı tam ve güçlüdür.

Sigorta Şirketine Araç Değer Kaybı Başvurusu

Başvuru Süresi ve Yöntemi

Sigorta şirketine araç değer kaybı başvurusu, maddi hasar başvurusu ile birlikte veya müstakil olarak yapılabilir. Önemli olan, kaza tarihinden itibaren belirli süreler içinde (genellikle 5 iş günü) bildirim yapılmasıdır.

Başvuru, yazılı dilekçe (noter aracılığı, posta veya e-posta) ile yapılmalıdır. Başvuruyu destekleyecek tüm belgeler, başvuru sırasında sunulmalıdır.

Başvuru Dilekçesinin İçeriği

Sigorta şirketine sunulacak başvuru dilekçesinde yer alması gereken bilgiler:

Zarar görenin (mağdurun) adı, soyadı, kimlik numarası ve iletişim bilgileri

Sigortalının (kusurlu tarafın) adı, soyadı ve sigorta poliçe numarası

Kazanın meydana geldiği tarih, saat ve yer

Kazanın detaylı anlatımı ve kusur oranları

Aracın markası, modeli, üretim yılı, plaka numarası

Aracın kaza öncesi rayiç değeri

Talep edilen araç değer kaybı tutarı ve hesaplama yöntemi

Zarar görenin banka hesap bilgileri (IBAN)

Talep edilen diğer tazminat kalemleri (varsa)

Başvuru ile Birlikte Sunulacak Belgeler

Kaza tespit tutanağı (polis tarafından hazırlanan)

Sigorta poliçesi (fotokopisi)

Zarar gören aracın ruhsatı (fotokopisi)

Zarar gören sürücünün ehliyet fotokopisi

Kusurlu tarafın (sigortalı) kimlik belgesi fotokopisi

Kusurlu tarafın aracının ruhsatı fotokopisi

Kaza fotoğrafları (her açıdan, detaylı)

Varsa bağımsız eksper raporu

Varsa odyolog, hekim veya psikiyatrist raporu (yaralamalı kazalarda)

Onarım yapılan servisten alınmış fatura ve makbuzlar

Zarar görenin banka hesap bildirimi (IBAN doğrulaması için)

Sigorta Şirketinin Cevap Süresi ve İşlemi

15 Günlük Cevap Süresi

Sigorta şirketi, zarar görenin başvurusunu aldıktan sonra 15 gün içinde yazılı olarak cevap vermekle yükümlüdür. Cevapta:

Araç değer kaybı talebinin tamamen kabul edildiği, veya

Kısmen kabul edildiği (örneğin talep edilen tutarın bir kısmı kabul edilip kalan kısmı reddedildiği), veya

Tamamen reddedildiği belirtilmelidir.

Cevap yazısında, sigorta şirketi kendi hesaplamalarını da açıklamalı ve hangi yöntemle değer kaybı hesapladığını belirtmelidir.

Cevap Verilmemesi Durumunda

Sigorta şirketi 15 gün içinde cevap vermezse, zarar gören:

Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvuru yapabilir, veya

Doğrudan mahkemede dava açabilir.

Bu durumda sigorta şirketinin suskunluğu, iyiniyetli bir davranış olmamakla değerlendirilir.

Araç Değer Kaybı Talebinde Tahkim Yolu

Sigorta Tahkim Komisyonu'na Başvuru

Sigorta şirketi tarafından araç değer kaybı talebi reddedilirse veya yetersiz ödeme yapılırsa, Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvuru yapılabilir.

Tahkim, mahkeme davası yerine seçilen hızlı ve ekonomik bir uyuşmazlık çözüm mekanizmasıdır. Tahkim yolunda, veri gücü mahkemeden daha az, ancak nihai çözüm elde etme şansı çok daha yüksektir.

Tahkim Başvurusu Şartları

Sigorta şirketinin tahkim sistemine üyesi olması gerekir. Çoğu sigorta şirketi tahkime tabidir.

Sigorta şirketinin cevabı alındıktan sonra en geç 15 gün içinde tahkim başvurusu yapılmalıdır.

Tahkim başvurusunda, sigorta şirketine sunulan belgeler ile aynı dosyalar tahkim komisyonuna da sunulmalıdır.

Tahkim Dilekçesinin İçeriği

Tahkim dilekçesinde:

Tarafların kimlik bilgileri

Uyuşmazlığın konusu ve meselesi

Talep edilen tazminat tutarı

Tazminat talebinin hukuki dayanakları

Sunulan deliller ve bunların önemleri

belirtilmelidir.

Tahkim Kararının Bağlayıcılığı

Tahkim Komisyonu'nun verdiği karar, belirli parasal sınırlar altında kesin olarak kabul edilir. Daha yüksek tutarlarda, Yargıtay'a sınırlı temyiz hakkı mevcuttur.

Tahkim süreci, mahkeme davası kadar uzun (bazen daha uzun) olabilir, ancak masrafı daha düşüktür.

Araç Değer Kaybı Talebinde Mahkemede Dava

Yetkili Mahkeme

Araç değer kaybı konusundaki dava, Asliye Ticaret Mahkemesinde açılır. Davanın değerine göre yetkili mahkeme belirlenir.

Ankara'da ikamet eden zarar görenler, Ankara Asliye Ticaret Mahkemeleri'ne başvurmalıdır.

Davaya Başlanması Öncesinde Arabuluculuk (Kasko Davasında)

Kasko sigortası konusundaki davalar açılmadan önce arabuluculuğa başvuru yapılması dava şartıdır. Zorunlu trafik sigortası uyuşmazlıklarında ise bu şart bulunmamaktadır.

Dava Dilekçesinin Hazırlanması

Dava dilekçesinde:

Tarafların kimlik bilgileri

Davaya konu olan trafik kazasının detaylı anlatımı

Kusur oranlarının açıklanması

Araç değer kaybının nasıl hesaplandığının gösterilmesi

Talep edilen tazminat tutarı

Delillerin ve kanıtların belirtilmesi

belirtilmelidir.

Dava Sırasında Bilirkişi İncelemesi

Araç değer kaybı konusunda anlaşmazlık varsa, mahkeme resen veya tarafların talebi üzerine bilirkişi atar.

Bilirkişi, her iki tarafın iddialarını dinler, araç hakkında inceleme yaparak detaylı bir rapor hazırlar ve mahkemeye sunması gereken rayiç değer hesaplaması veya değer kaybı tutarına ilişkin görüşünü belirtir.

Bilirkişi raporu, mahkeme kararında belirleyici unsur olarak kabul edilir.

Araç Değer Kaybı Zamanaşımı

Zamanaşımı Süresi

Araç değer kaybı talebine ilişkin zamanaşımı, trafik kazalarında genel kabul gören ilkeleri izler:

Zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren: 2 yıl

Her hâl ve koşulda, kazanın meydana geldiği tarihten itibaren: 10 yıl

Ceza davası açılmışsa ve ceza davasının zamanaşımı daha uzunsa, o süreler geçerli olur.

Örnek Zamanaşımı Hesaplaması

Trafik kazası 1 Haziran 2024'te meydana geliyorsa:

• Zarar görenin zararı öğrenme tarihinden itibaren 2 yıl: 1 Haziran 2026'ya kadar dava açılabilir.
• Her hâlde son tarih: 1 Haziran 2034.

1 Haziran 2026'dan sonra başlatılan dava, zamanaşımı sebebiyle reddedilebilir.

Sık Sorulan Sorular

Araç değer kaybı her kazada doğar mı?

Hayır. Değer kaybı, araçta meydana gelen hasar trafiğe yansıyacak nitelikte ve araç daha önceden ağır hasar geçmemiş olması durumunda doğar.

Onarım masrafı tamamen ödeniyorsa, değer kaybı da otomatik olarak ödenir mi?

Hayır. Onarım masrafı ile değer kaybı tamamen bağımsız kalemlerdir. Değer kaybı için ayrı talep dilekçesi ve gerekçe sunulmalıdır.

Araç değer kaybı talebinde kusur oranının etkisi nedir?

Kusur oranı, talep edilen değer kaybı tutarını doğrudan azaltır. Kusur oranı ne kadar yüksek olursa, alınacak tazminat o kadar düşük olur.

Daha önceden hasar geçirmiş araçta değer kaybı talep edilebilir mi?

Evet, talep edilebilir, ancak talep edilen tutarlar çok düşük olacaktır. Eğer araç tam hasar (perdu) kayıtlı ise değer kaybı talep etme hakkı ortadan kalkar.

Araç değer kaybı hesabında hangi yöntemler kullanılır?

Kesin bir yöntem yoktur. Sigorta şirketi tariffeleri, rayiç değer tabloları, bağımsız eksper raporları ve mahkeme kararları referans alınır.

Araç değer kaybı talebinde avukat zorunlu mudur?

Mahkeme davası açılacaksa avukat zorunludur (Ticaret Mahkemesi). Tahkim başvurusunda avukat zorunlu değildir, ancak önerilir.

Sigorta şirketi cevap vermezse ne yapılır?

Tahkim Komisyonu'na başvuru yapılabilir veya doğrudan mahkemede dava açılabilir.

Araç değer kaybı kimin tarafından talep edilebilir?

Aracın maliki (sahibi) tarafından talep edilebilir. Zarar gören veya mağdur olması gerekir.

Sigorta tahkimi ile mahkeme davası arasındaki fark nedir?

Tahkim daha hızlı ancak masrafı kesin değildir. Mahkeme davası daha uzun sürer ancak nihai çözüm elde edilme garantisi daha yüksektir.

Ankara'da araç değer kaybı davası hangi mahkemede açılır?

Ankara Asliye Ticaret Mahkemeleri'nde açılır. Yetkili mahkeme, uyuşmazlık değerine göre belirlenir.

Araç değer kaybı talebinin zamanaşımı süresi nedir?

Öğrenme tarihinden itibaren 2 yıl, her hâlde kaza tarihinden itibaren 10 yıldır.

Aracın ikinci el satış değeri belirleme zorunluluğu var mı?

Değer kaybı hesabı için, kaza öncesi ve kaza sonrası piyasa değerlerinin belirlenmesi gerekir. Bu da eksper veya mahkeme tarafından yapılır.

Av. Doğukan DEMİRÖZ

Bilgilendirme Notu

Bu yazıda yer alan bilgiler, genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Araç değer kaybı konusu, Türk hukuku'nda çok tartışmalı ve her somut olayın özelliklerine göre farklı sonuçlar doğurabilecek bir alandır. Trafik kazası geçirdiyseniz ve araç değer kaybı talebinde bulunmayı düşünüyorsanız mutlaka bir avukatla görüşmeniz önerilir. Ankara'da ikamet eden vatandaşlar, Ankara Barosu'na kayıtlı avukatlardan hukuki destek alabilir ve gerekli hallerde Ankara Asliye Ticaret Mahkemeleri'ne başvurabilirler.